ความเชื่อของคนล้านนา กับการไหว้ พระธาตุนักษัตรประจำปีเกิด

ภายหลังที่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เสด็จดับขันปริณิพพานแล้ว ก็ได้มีการถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระ และแจกจ่ายพระบรมสารีริกธาตุส่วนต่าง ๆ ไปประดิษฐานไว้บนสวรรค์และเมืองบาดาล เหลือแต่เพียงเศษพระบรมธาตุที่แตกเป็นชิ้นเล็ก ๆ 3 ขนาดที่แจกจ่ายให้กับบรรดากษัตริย์ในนครต่าง ๆ เพื่อนำไปประดิษฐานและสักการะบูชาในบ้านเมืองของตน ทั้งขนาดเล็กเท่าเมล็ดพันธุ์ผักกาด มีสีดั่งดอกพิกุล ขนาดกลางประมาณเท่าเมล็ดข้าวสารหัก มีสีดั่งมุกขัดใหม่และขนาดใหญ่ประมาณเท่าเมล็ดถั่วเขียว มีสีเหลืองนวลดั่งทองคำในอดีตแต่ละชุมชนจะประกอบไปด้วยความหลากหลายทางชาติพันธุ์ ภาษา ศาสนา และวัฒนธรรม แต่การบูชาพระบรมธาตุก็ถือเป็นสิ่งที่ทุก ๆ ชุมชนยึดเหนี่ยวเป็นศูนย์รวมจิตใจเหมือนกัน

ดังนั้นเมื่อมีการสร้างบ้านแปงเมืองขึ้นมาคราใด ก็จะมีการจัดสร้างพระบรมธาตุเจดีย์ เพื่อเป็นศูนย์รวมจิตใจด้วยทุกครั้ง จนทำให้พระบรมธาตุเจดีย์กลายเป็นพุทธสถานสำคัญที่ปรากฏให้เห็นอยู่ทั่วไปพระธาตุเจดีย์ ที่เราพบเห็นอยู่ในดินแดนล้านนามีอยู่ด้วยกันหลายรูปแบบซึ่งแล้วแต่ว่าจะสร้างขึ้นในยุคสมัยใด แต่ที่มีรูปทรงเฉพาะแบบและพบเห็นได้บ่อยมีอยู่ด้วยกัน 3 รูปแบบ แบบแรกเป็นเจดีย์แบบสุโขทัยแท้ มีฐานเป็นสี่เหลี่ยม 3 ชั้นตั้งซ้อนกันเป็นองค์เจดีย์ ย่อมุมเป็นทรงพุ่มข้าวบิณฑ์หรือดอกบัวตูม
แบบที่สอง เป็นพระสถูปทรงกลมแบบลังกา หรือที่เรียกว่า “ทรงระฆัง” มีลักษณะเป็นรูปบาตรคว่ำ และแบบที่สาม เจดีย์แบบศรีวิชัย เป็นศาสนสถานที่รับรูปแบบมาจากลัทธิฮินดูและพุทธศาสนามหายาน โดยองค์เจดีย์จะมีฐานเป็นองค์ระฆังสูง มีลักษณะเป็นสี่เหลี่ยมตอนบนเป็นเจดีย์ทรงกลมแบบลังกา

ความเชื่ออย่างหนึ่งของคนล้านนาในการบูชาสักการะพระบรมธาตุเจดีย์นั้นเกี่ยวพันธ์กับความเชื่อในเรื่องพระธาตุปีเกิด คนล้านนาเชื่อว่า การสร้างบุญทานการกุศลเปรียบเสมือนเป็นการสะสมเสบียงเพื่อชีวิตใหม่ การบูชาพระบรมธาตุเจดีย์ก็ถือเป็นอีกวิธีหนึ่งที่ผู้แสวงบุญต่างแสวงหาหนทางไปสักการะบูชาพระบรมธาตุ เพื่อก่อให้เกิดความเป็นสิริมงคลแก่ตน ในสมัยล้านนาได้มีความเชื่อเกี่ยวกับการสักการะบูชาพระธาตุประจำปีเกิดว่า เป็นการสะเดาะเคราะห์และเสริมความเป็นสิริมงคลแก่ชีวิต ดังนั้นผู้คนในดินแดนต่าง ๆ จึงพากันเดินทาง

เพื่อมานมัสการพระบรมธาตุประจำปีเกิด ตามตำราพื้นเมืองเหนือกล่าวว่า
ผู้ที่เกิดปีชวด พระธาตุประจำปีเกิด คือ พระธาตุจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่
ผู้ที่เกิดปีฉลู พระธาตุประจำปีเกิด คือ พระธาตุลำปางหลวง จังหวัดลำปาง
ผู้ที่เกิดปีขาล พระธาตุประจำปีเกิด คือ พระธาตุช่อแฮ จังหวัดแพร่
ผู้ที่เกิดปีเถาะ พระธาตุประจำปีเกิด คือ พระธาตุแช่แห้ง จังหวัดน่าน
ผู้ที่เกิดปีมะโรง พระธาตุประจำปีเกิด คือ พระธาตุพระสิงห์ จังหวัดเชียงใหม่
ผู้ที่เกิดปีมะเส็ง พระธาตุประจำปีเกิด คือ พระมหาเจดีย์พุทธคยา ประเทศอินเดีย
ผู้ที่เกิดปีมะเมีย พระธาตุประจำปีเกิด คือ พระเจดีย์ชเวดากอง ประเทศพม่า
ผู้ที่เกิดปีมะแม พระธาตุประจำปีเกิด คือ พระธาตุดอยสุเทพ จังหวัดเชียงใหม่
ผู้ที่เกิดปีวอก พระธาตุประจำปีเกิด คือ พระธาตุพนม จังหวัดนครพนม
ผู้ที่เกิดปีระกา พระธาตุประจำปีเกิด คือ พระธาตุหริภุญชัย จังหวัดลำพูน
ผู้ที่เกิดปีจอ พระธาตุประจำปีเกิด คือ พระธาตุเกตุแก้วจุฬามณี สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ (วัดเกตุเชียงใหม่)
ผู้ที่เกิดปีกุน พระธาตุประจำปีเกิด คือ พระธาตุดอยตุง จังหวัดเชียงราย
ถึงแม้ว่าในวันนี้สภาพแวดล้อมจะแปรเปลี่ยนไป ความศิวิไลซ์ได้หลั่งไหลเข้ามากลบกลืนร่องรอยแห่งอารยธรรมในครั้งอดีต แต่สิ่งหนึ่งที่วันเวลามิอาจลบล้างได้ก็คือ กระแสแห่งความเลื่อมใสศรัทธาในการบูชาสักการะพระบรมธาตุ ที่ไม่ว่าวันเวลาจะผ่านไปนานแค่ไหน พลังแห่งความเชื่อมั่นที่พุทธศาสนิกชนมีต่อองค์พระบรมธาตุก็ยังคงดำรงอยู่อย่างมั่นคงต่อไป

บทความโดย
จักรพงษ์ คำบุญเรือง

ร่วมแสดงความคิดเห็น