ในช่วงนี้ปลายเดือน พฤศจิกายน จะเป็นฤดูกาลของการเก็บเกี่ยวข้าว วันนี้ 30 พ.ย. 2561 จากเฟซบุ๊ก ผู้ใช้ชื่อว่า โก๋ แม่แจ่ม ได้โพสภาพและคลิปวิดีโอการตีข้าว หรือนวดข้าว หรือฟาดข้าว แต่โดยส่วนใหญ่ทางเหนือแล้วจะเรียกว่า การตีข้าว มากกว่า ซึ่งเป็นการตีข้าวของชาวบ้านในอ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นหลังการเก็บเกี่ยววิถีชีวิตของไทยเราที่หาดูได้ยากมากแล้วในสมัยนี้

ปัจจุบันนี้ ชาวนานิยมใช้เครื่องจักรในการเก็บเกี่ยวข้าวมากกว่าการลงแขกตีข้าวกัน การตีข้าวเป็นการทำให้ข้าวเปลือกหลุดออกจากรวง อุปกรณ์ที่ใช้ก็จะมี ไม้หนีบที่มีเชือกคล้อง สำหรับรัดข้าวให้เน่น เพื่อความสะดวกในการฟาดข้าว ไม้หนีบทำจากไม้จริงหรือไม่ไผ่ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 1 นิ้ว มีความยาวประมาณ 1 เมตร จำนวน 2 ท่อน เจาะรูที่ปลายด้านหนึ่งของแต่ละท่อน แล้วใช้เชือก(บางคนใช้โซ่แทนเชือก) ยาวประมาณ 30-50 เซนติเมตร ร้อยกับไม้ทั้ง 2 ท่อน แคร่ที่ทำขั้นมาจากไม้ ในสมัยก่อนจะใช้ครุกัน สมัยนี้คงหาครุยากแล้ว และผ้าเต้นสำหรับรองพื้น

ตามข้อมูลในเว็บไซต์ของสถาบันวิจัยสังคมมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ นั้นได้เขียนไว้ว่า จะเรียกวิธีฟาดข้าวนั้นตามอุปกรณ์ที่ใช้รองรับ เช่น ถ้าฟาดข้าวกับพื้นตารางก็เรียกว่า “ตีตาราง” ถ้าใช้ครุรองรับ เรียกว่า “ตีครุ” และ ถ้าใช้แคร่รองรับเรียกว่า “ตีแคร่”

ซึ่งขั้นตอนก่อนที่จะนำมาตีนั้นก็มีอีกหลายอย่าง เริ่มตั้งแต่การเก็บเกี่ยว การตาก การลอมซึ่งหมายถึง การนำข้าวที่ตากไว้มาวางซ้อนกันเป็นวงกลมหรือเป็นสี่เหลี่ยม แล้วถึงมาตีข้าว จากนั้นถึงนำข้าวเปลือกที่ได้ขนกลับบ้านไปใส่ยุ้งข้าว

ขอชื่นชนชาวบ้านในอ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ ที่ยังคงอนุรักษ์สืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นเอาไว้ให้ลูกให้หลานได้เห็นกันต่อไปด้วย

ขอขอบคุณ: ภาพประกอบ คลิปวิดีโอ จาก โก๋ แม่แจ่ม