คณะกรรมการส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมและกีฬา ร่วมกับชมรมผู้เกษียณ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จัดกิจกรรมตัดตุงไส้หมู เนื่องในป๋าเวณีปี๋ใหม่เมือง ประจำปี 2569 เพื่ออนุรักษ์และสืบสานมรดกทางวัฒนธรรมแบบล้านนาของไทยให้คงอยู่สืบไป โดยมี ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.จันทร์ฉาย โยธาใหญ่ รองคณบดี คณะพยาบาลศาสตร์ เป็นประธานกล่าวเปิด รองศาสตราจารย์ ดร.ประคิณ สุจฉายา รองประธานชมรมผู้เกษียณฯ กล่าวปั๋นปอนปี๋ใหม่แก่ผู้เข้าร่วมงาน ในโอกาสนี้ภายในงานได้รับเกียรติจาก คุณเฉลิมศรี โตน้อย อดีตหัวหน้าหน่วยสารบรรณคณะฯ เป็นวิทยากร ณ ห้องพักผ่อนอาจารย์และบุคลากร อาคาร 3 คณะพยาบาลศาสตร์ เมื่อวันพุธที่ 8 เมษายน 2569
.
“ตุง” หรือ “จ้อ” เป็นภาษาถิ่นทางภาคเหนือที่ชาวล้านนาเรียกขานกันทั่วไป หมายถึง “ธง” ในภาษาภาคกลาง ลักษณะตรงกับภาษาบาลีว่า ปฎากะ หรือ ธงปฎาก “ธงตะขาบ” ครั้งสมัยหริภุญชัยในช่วงศตวรรษที่ 17 พบว่าชาวหริภุญชัย เคยมีอหิวาตกโรคระบาด ผู้คนต่างพากันหนีไปอาศัยอยู่ที่เมืองสะเทิง เมื่ออหิวาตกโรคหายไปก็พากันกลับมาบ้านเมืองเดิม คาดว่าคงได้มีการรับวัฒนธรรมการถวายธงหรือตุงที่มีเสาหงส์มาจากชาวมอญมาด้วย พบว่าหงส์ล้านนานี้เป็นสิ่งสำคัญมากของชาวรามัญได้ปรากฏว่าเป็นส่วนประกอบอยู่กับตุงในล้านนาคือ “ตุงกระด้าง” มีลักษณะรูปทรงเหมือนกัน และมีลักษณะของธงตะขาบของชาวรามัญก็คล้ายคลึงกับ “ตุงไชย” ของล้านนาด้วยเช่นกัน “ตุง” ทำด้วยวัสดุต่าง ๆ ตามความเหมาะสม เช่น ไม้ โลหะ กระดาษ ผ้า ใบลาน พลาสติก เป็นต้น มีลักษณะเป็นแผ่นวัตถุ ส่วนปลายแขวนติดกับเสา หรือผูกติดกับปลายไม้ เป็นแผ่นยาวลงมา “ตุง” มีหลายชนิด แต่ละชนิดจะมีรูปแบบ ขนาด รายละเอียดวัสดุที่ใช้ในการตกแต่งแตกต่างกันไปตามความเชื่อและพิธีกรรมทางศาสนา ตลอดจนความนิยมของท้องถิ่นและการใช้งาน
สำหรับ “ตุงไส้หมู” ลักษณะเป็นพวงประดิษฐ์ รูปร่างคล้ายจอมแหหรือปรางค์ ทำจากกระดาษสีหรือกระดาษแก้วหลากสี อย่างน้อยแผ่นละสี วางซ้อนกันแล้วพับทแยงมุมหลาย ๆ ทบ แล้วใช้กรรไกรตัดสลับเป็นลายฟันปลาจนถึงส่วนปลายสุด เมื่อคลี่ออกและจับหงายขึ้น จะเห็นเป็นพวงกระดาษที่สวยงาม ศิลปะการตัดกระดาษให้เป็น ตุงไส้หมู เป็นองค์ความรู้ที่มีมาแต่โบราณ ชาวล้านนาใช้ในพิธีทางศาสนาหรือกิจกรรมทางประเพณีของชาวล้านนา โดยเฉพาะชนกลุ่มไท ได้แก่ ไทยวน ไทลื้อ ไทเขิน ไทยอง เป็นต้น
ชาวล้านนาส่วนใหญ่นิยมนำตุงใช้ประกอบพิธีกรรมทางศาสนา ประเพณี งานเทศกาล หรือเฉลิมฉลองต่างๆ ปัจจุบันแนวโน้มการใช้ตุงเริ่มเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม นิยมใช้ประดับตามสถานที่จัดงานเพื่อความสวยงาม โดยไม่ได้รู้ถึงความหมายของตุงอย่างแท้จริง ในอดีตการประดิษฐ์ตุงล้านนา มีไว้ใช้ในงานหรือประกอบพิธีกรรมด้วยตนเอง เป็นการแสดงออกถึงภูมิปัญญาตามคติแห่งความเชื่อของชาวล้านนาเกี่ยวกับการนำตุงมาใช้ในพิธีกรรมด้วยศิลปะที่งดงาม
การตัดตุงไส้หมูนั้นใช้อุปกรณ์ ประกอบด้วย กระดาษว่าว 2 สี กรรไกร กาว คัตเตอร์ ไม้ กระดาษแข็งตัดกลม เข็ม และด้าย
ขั้นตอนการทํา เริ่มจากเลือกกระดาษมาสองสีสีอะไรก็ได้แล้วแต่ชอบ นํากระดาษทั้งสองแผ่นมาวางทับกันพับกระดาษให้เป็นรูปสามเหลี่ยม โดยตัดส่วนที่เหลือออก พับครึ่งให้เป็นรูปสามเหลี่ยม พับครึ่งด้านที่หนึ่ง และพับครึ่งด้านที่สอง เพื่อให้เป็นรูปสามเหลี่ยมจะได้กระดาษเป็นรูปสามเหลี่ยม พับกระดาษอีกด้านให้เป็นรูปเหมือนจรวด ตัดขอบด้านทะแยงให้เป็นรูปหยักหรือลวดลายตามแต่ถนัด หลังจากนั้นตัดขอบอีกด้าน ตัดส่วนสามเหลี่ยมด้านบนโดยตัดสลับคลี่กระดาษที่พับออกมา ให้เป็นลักษณะสี่เหลี่ยม ตัดกระดาษแผ่นเล็กและสอยด้ายเพื่อนําไปผูกมัดกับกิ่งไม้จะได้เป็นตุงไส้หมู
ร่วมแสดงความคิดเห็น