ประเพณีตานก๋วยสลาก หรือที่ชาวไทยภาคกลางเรียกว่า สลากภัต เป็นหนึ่งในประเพณีสำคัญทางพระพุทธศาสนาที่สืบทอดมาแต่ครั้งพุทธกาล โดยเฉพาะในภาคเหนือของประเทศไทย ประเพณีนี้มีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น เช่น ตานสลาก กิ๋นข้าวสลาก กิ๋นก๋วยสลาก แต่ล้วนหมายถึงพิธีกรรมเดียวกัน แม้รายละเอียดในแต่ละพื้นที่จะต่างกันบ้าง
ตานก๋วยสลากจัดขึ้นระหว่างเดือน 12 เหนือถึงเดือนยี่เหนือ หรือช่วงเดือนกันยายนถึงตุลาคม ซึ่งเป็นช่วงที่ชาวบ้านว่างเว้นจากการทำนาและผลไม้ในท้องถิ่นกำลังสุก ชาวบ้านถือโอกาสนี้ทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่ญาติผู้ล่วงลับ และยังเป็นการสงเคราะห์ผู้ยากไร้ในชุมชน
ก่อนถึงวันตานก๋วยสลากจะมี วันดา หรือ วันสุกดิบ ชาวบ้านจะเตรียมสิ่งของต่าง ๆ ใส่ใน ก๋วย ซึ่งเป็นตะกร้าสานด้วยไม้ไผ่ หรือในปัจจุบันอาจใช้ถังพลาสติกหรือถังอะลูมิเนียมแทน ของที่ใส่ในก๋วยมีทั้งอาหาร ขนม ดอกไม้ และของใช้จำเป็น เช่น ข้าวสาร แคบหมู ไส้อั่ว หมูหนึ่ง ปลานึ่ง รวมถึงของใช้ในชีวิตประจำวันอย่างสบู่ ยาสีฟัน และสมุด
ก๋วยสลากแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก คือ ก๋วยน้อย และ ก๋วยใหญ่ ซึ่งบางครั้งจะมีการทำ ก๋วยโจ้ค หรือก๋วยขนาดใหญ่ที่ตกแต่งสวยงาม บางก๋วยอาจมีการใส่ข้าวของเครื่องใช้มากเป็นพิเศษ เช่น หวี กระจก แป้ง และผ้าเช็ดหน้า และจะกางร่มไว้บนยอดเพื่อความโดดเด่น
ในวันงาน ชาวบ้านจะเขียน เส้นสลาก ลงบนใบลานหรือกระดาษ ระบุชื่อผู้ล่วงลับหรือผู้ที่ต้องการอุทิศบุญให้ เมื่อพระสงฆ์ทำพิธีเสร็จแล้วจะมีการแบ่งเส้นสลากให้พระสงฆ์เดินไปรับก๋วย ชาวบ้านบางคนจะเดินหาเส้นสลากของตนเพื่อนิมนต์พระให้มารับก๋วยอย่างสะดวก เมื่อเจอเจ้าของเส้นสลาก พระสงฆ์จะให้ศีลให้พรและหยาดน้ำอุทิศส่วนกุศล
หลังเสร็จพิธีในช่วงเช้า ของในก๋วยจะถูกแจกจ่ายให้ผู้ยากไร้ หรือจัดตั้งโรงทานเลี้ยงอาหารเพื่อแบ่งปันความสุขให้แก่ผู้ที่มาร่วมงาน ประเพณีนี้จึงเป็นมากกว่าการทำบุญ แต่ยังช่วยสร้างความสามัคคีในชุมชน สร้างความสัมพันธ์ระหว่างญาติพี่น้อง และเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างวัดกับประชาชน
ประเพณีตานก๋วยสลาก เป็นสัญลักษณ์ของความเมตตา การแบ่งปัน และการแสดงออกถึงความศรัทธาต่อพระพุทธศาสนา การทำบุญให้คนตายและการทำทานให้คนเป็นช่วยเสริมสร้างความงดงามของวิถีชีวิตล้านนาให้คงอยู่สืบไป และยังเป็นเครื่องเตือนใจถึงความสำคัญของการให้ที่ยิ่งใหญ่ในทุกยุคสมัย
ที่มา : ศิลปวัฒนธรรม
ร่วมแสดงความคิดเห็น