กลางเทือกเขาขุนตานที่ทอดยาวขวางกั้นระหว่างลำปางและลำพูน ไม่เพียงเป็นเส้นทางสัญจรสำคัญ หากแต่ยังเป็นสถานที่ที่แฝงไปด้วยเรื่องราวแห่งเกียรติยศ ความกล้าหาญ และความศรัทธาต่อ “เจ้าพ่อขุนตาน” หรือ “พญาเบิก” นักรบผู้กล้าที่ต่อสู้เพื่อปกป้องบ้านเมืองจนได้รับการยกย่องให้เป็นเทพารักษ์แห่งขุนเขา
พญาเบิกเป็นพระราชโอรสของพญายี่บา เจ้าผู้ครองนครหริภุญชัย (ลำพูน) พระองค์ได้รับแต่งตั้งให้ปกครองเมืองเขลางค์นคร (ลำปาง) ในฐานะยุพราช แต่แล้วบ้านเมืองต้องเผชิญชะตากรรม เมื่อพญามังราย กษัตริย์ผู้เรืองอำนาจแห่งล้านนา ยกทัพมาตีเมืองหริภุญชัยแตกในปี พ.ศ. 1824 พญายี่บาจึงลี้ภัยไปยังเมืองเขลางค์นคร เพื่อรวบรวมกำลังพลหวังทวงคืนแผ่นดิน
พญาเบิกตระหนักว่าหากต้องการต่อต้านอำนาจของพญามังราย จำเป็นต้องมีฐานที่มั่นแข็งแกร่ง พระองค์จึงสร้าง “เวียงตาน” ในเขตอำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง เมืองแห่งนี้ถูกออกแบบให้เป็นป้อมปราการสำคัญ โดยใช้แนวเทือกเขาขุนตานเป็นแนวป้องกันข้าศึก จนเป็นที่มาของชื่อ “ดอยขุนตาน” ในปัจจุบัน
การสู้รบเพื่อกอบกู้บ้านเมืองดำเนินไปยาวนานถึง 14 ปี พญาเบิกและกองทัพสะสมกำลังและฝึกฝนทหารเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับศึกใหญ่ และในที่สุด พระองค์ก็นำทัพเข้าตีเมืองหริภุญชัยคืน แต่ด้วยกำลังของฝ่ายพญามังรายที่ได้รับการสนับสนุนจากกองทัพพันธมิตรหลายหัวเมือง การศึกจึงจบลงด้วยความพ่ายแพ้ กองทัพของพญาเบิกต้องล่าถอยมายังบ้านแม่ต้าน เขตลำปาง
แม้จะพยายามหลบหนี แต่กองทัพฝ่ายเชียงใหม่สามารถติดตามและจับกุมพญาเบิกได้ ตำนานเล่าว่าพระองค์มีคาถาอาคมอันแก่กล้า ทำให้ไม่อาจใช้ศาสตราวุธใดปลิดชีพได้ สุดท้ายข้าศึกจึงใช้วิธีโหดเหี้ยม ขุดหลุมและฝังพระองค์ทั้งเป็น ณ สถานที่ซึ่งปัจจุบันกลายเป็น “ศาลเจ้าพ่อขุนตาน”
แม้กาลเวลาจะผ่านไปหลายร้อยปี แต่ชาวบ้านยังคงเล่าขานถึงพญาเบิก และยกย่องพระองค์ในฐานะ “เจ้าพ่อขุนตาน” สิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ปกปักษ์รักษาผืนป่าขุนตาน โดยเฉพาะในช่วงที่มีการขุดสร้างอุโมงค์ขุนตาน ซึ่งเป็นอุโมงค์รถไฟที่ยาวที่สุดในประเทศไทย การก่อสร้างเริ่มขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 6 โดยใช้เวลากว่า 11 ปีเต็ม อุปสรรคมากมายรุมเร้า ไม่ว่าจะเป็นไข้ป่ามรณะ การถล่มของหิน และปัญหาทางวิศวกรรม ทำให้มีผู้เสียชีวิตจำนวนมาก แต่ชาวบ้านเชื่อว่าการก่อสร้างสำเร็จลงได้เพราะอำนาจอภินิหารของเจ้าพ่อขุนตาน
ความศรัทธาต่อพญาเบิกยังคงสืบทอดผ่านพิธีกรรมและประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์ของอำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง หลายพิธีกรรมมีที่นี่เพียงแห่งเดียวในประเทศไทย เช่น พิธีไขประตูดอยซึ่งเกี่ยวข้องกับการจัดการน้ำ พิธีเลี้ยงห้วยเลี้ยงฮ่องที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติ และพิธีแห่ช้างเผือกที่เป็นการแสดงความเคารพต่อสิ่งแวดล้อมและศรัทธาในพญาเบิก เพื่อเป็นการรำลึกถึงวีรกรรมของพญาเบิก ชาวบ้านร่วมกันสร้าง “อุทยานประวัติศาสตร์เจ้าพ่อขุนตาน” ที่ตำบลเวียงตาล อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง รวมถึง “ศาลเจ้าพ่อขุนตาน” ที่หมู่บ้านห้างฉัตรเหนือ ซึ่งกลายเป็นศูนย์รวมแห่งศรัทธาของผู้คนในท้องถิ่น
แม้พญาเบิกจะจากไปนานหลายร้อยปี แต่เรื่องราวของพระองค์ยังคงอยู่ในใจชาวล้านนา ดอยขุนตานไม่ได้เป็นเพียงเส้นทางผ่านของรถไฟ หากแต่เป็นสถานที่ที่เต็มไปด้วยตำนานและความทรงจำของวีรบุรุษผู้ปกป้องแผ่นดินล้านนาอย่างสุดชีวิต และตราบใดที่ยังมีผู้คนมากราบไหว้ศาลเจ้าพ่อขุนตาน ตำนานของพระองค์จะไม่มีวันจางหายไปจากความทรงจำของชาวเหนือ
ที่มา : https://www.hangchat.go.th/tour-detail_145 , https://www.matichonweekly.com/column/article_112403
รูปภาพจาก : https://www.viangtan-sao.go.th/viangtan_new/index.php/content_page/item/19-2020-11-05-00-50-12
ร่วมแสดงความคิดเห็น