บทความนี้วิเคราะห์บทบาทของวัดต้นเกว๋นในฐานะสถาปัตยกรรมล้านนาดั้งเดิมที่คงสภาพสมบูรณ์ควบคู่กับการเป็นพื้นที่เชิงวัฒนธรรมร่วมสมัยจากปรากฏการณ์ที่ผู้คนเริ่มสวมชุดล้านนาเพื่อถ่ายภาพตามรอยละคร “กลิ่นกาสะลอง” ซึ่งสะท้อนทั้งการฟื้นฟูตัวตนทางวัฒนธรรมและการสร้างคุณค่าใหม่ให้สถานที่ประวัติศาสตร์ผ่านการเชื่อมโยงข้อมูลประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรมและกระแสสื่อไทย
วัดต้นเกว๋น (วัดอินทราวาส) ตั้งอยู่ในจังหวัดเชียงใหม่เป็นหนึ่งในสถานที่ที่ยังคงรักษาลักษณะสถาปัตยกรรมล้านนาดั้งเดิมไว้อย่างครบถ้วนและได้รับการประกาศจากสมาคมสถาปนิกสยามให้เป็น “อาคารอนุรักษ์ดีเด่น” ซึ่งสะท้อนคุณค่าทางศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมล้านนาอย่างชัดเจน ถูกสร้างขึ้นราว พ.ศ. 2399-2412 สมัยพระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงศ์ โดยมีชื่อจากต้นเกว๋นซึ่งเป็นต้นไม้พื้นเมืองล้านนาในบริเวณนั้น เป็นโครงสร้างของวิหารและศาลาจตุรมุขที่พบเพียงแห่งเดียวในภาคเหนือเป็นตัวอย่าง สถาปัตยกรรมล้านนาดั้งเดิม ที่มีความวิจิตรและยังคงสภาพดีจนถึงปัจจุบัน ในปัจจุบันนอกจากความสำคัญเชิงประวัติศาสตร์แล้ว วัดต้นเกว๋นยังถูกยกให้เป็นหนึ่งในจุดหมายของการ “ท่องเที่ยวตามรอยละคร” โดยเฉพาะกับละครไทยที่นำเสนอล้านนา เช่น “กลิ่นกาสะลอง” ซึ่งสร้างความสนใจในวัฒนธรรมล้านนาอย่างแพร่หลาย นอกจากนี้วัดนี้ยังเป็นพื้นที่ที่ใช้เป็นฉากถ่ายทำละครหลายเรื่องเนื่องจากมีองค์ประกอบสถาปัตยกรรมที่สวยงามและสามารถสื่อสารภาพในอดีตออกมาได้อย่างชัดเจน
ละครไทยเรื่อง “กลิ่นกาสะลอง” ออกอากาศในปี 2562 และได้รับความนิยมสูงโดยนำเสนอเรื่องราวความรักและวัฒนธรรมล้านนาในบริบทสมัยอดีตที่สร้างความสนใจในประวัติศาสตร์วิถีชีวิตล้านนา จากงานวิจัยด้านการท่องเที่ยวพบว่าละครและภาพยนตร์ไทยหลายเรื่อง เช่น บุพเพสันนิวาสและกลิ่นกาสะลองได้สร้างปรากฏการณ์ “การท่องเที่ยวตามรอยละคร” ที่นักท่องเที่ยวเดินทางไปยังสถานที่ถ่ายทำจริงและมีพฤติกรรมการแต่งกายแบบดั้งเดิมเพื่อถ่ายภาพร่วมกับสถานที่ทางประวัติศาสตร์ อีกทั้งยังมีบทความรีวิวท่องเที่ยวไทยที่ระบุเส้นทาง “เที่ยวตามรอยกลิ่นกาสะลอง” ซึ่งรวมถึงการมุ่งหน้าไปยังวัดต้นเกว๋นเพื่อชมสถาปัตยกรรมและถ่ายภาพตามฉากละครที่ประกอบด้วยกิจกรรมท้องถิ่นแบบที่ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะความสวยงามเท่านั้นแต่ยังเป็นการสัมผัสวัฒนธรรมล้านนาที่ถูกนำเสนอผ่านสื่อ การที่ผู้คนแต่งชุดล้านนาแล้วถ่ายภาพที่วัดต้นเกว๋นนั้นสามารถมองได้ว่าเป็นการ สะท้อนการฟื้นฟูอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านสื่อร่วมสมัยคือการผสานระหว่างสถานที่ประวัติศาสตร์และสื่อโทรทัศน์ที่ส่งต่อความหมายของการแต่งกายและวิถีชีวิตล้านนาไปสู่ผู้ชมยุคใหม่ พฤติกรรมเหล่านี้จึงเป็นหนึ่งในรูปแบบการ “ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม” ซึ่งนักวิจัยนิยามว่าเป็นการเดินทางที่มีจุดมุ่งหมายเพื่อเรียนรู้และสัมผัสคุณค่าทางวัฒนธรรมผ่านสื่อที่พบเห็นในชีวิตประจำวัน
วัดต้นเกว๋นไม่ได้เป็นเพียงสถาปัตยกรรมล้านนาดั้งเดิมที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์เท่านั้นแต่ยังกลายเป็นพื้นที่เชิงวัฒนธรรมร่วมสมัยที่สามารถดึงดูดผู้คนเข้ามาเชื่อมโยงกับอดีตผ่านสื่อสมัยใหม่ เช่น ละครโทรทัศน์ การที่ละครอย่าง “กลิ่นกาสะลอง” นำเสนอภาพและวิถีชีวิตล้านนาทำให้ผู้ชมเกิดความสนใจและอยากสัมผัสสถานที่จริง ส่งผลให้วัดต้นเกว๋นได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยวที่แต่งกายด้วยชุดล้านนาเพื่อถ่ายภาพซึ่งสะท้อนการฟื้นฟูอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านการเชื่อมโยงระหว่าง สถาปัตยกรรมประวัติศาสตร์ กับ สื่อร่วมสมัย อย่างมีนัยสำคัญ
ที่มา
กรมศิลปากร. (2556). ศิลปกรรมล้านนา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์กรมศิลปากร.
กรมศิลปากร. (2560). การอนุรักษ์สถาปัตยกรรมไม้ในภาคเหนือ. กรุงเทพฯ: สำนักโบราณคดี กรมศิลปากร.
คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. (2558). รายงานการศึกษาอาคารศาสนสถานแบบล้านนาในจังหวัดเชียงใหม่. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
จิตราภรณ์ ศรีคำ. (2561). “การฟื้นฟูการแต่งกายพื้นเมืองล้านนาในสังคมร่วมสมัย.” วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 15(2), 45–68.
ฐานข้อมูลโบราณสถานในประเทศไทย. (2566). วัดต้นเกว๋น (วัดอินทราวาส). กรมศิลปากร.
ท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2562). การท่องเที่ยวตามรอยละครกับการสร้างคุณค่าทางวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ: การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย.
สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์. (2547). รายงานการประกาศรางวัลอาคารอนุรักษ์ดีเด่น: วัดต้นเกว๋น จังหวัดเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: สมาคมสถาปนิกสยามฯ.
สุภาวดี อินทร์จันทร์. (2563). “อิทธิพลของสื่อโทรทัศน์ต่อพฤติกรรมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของนักท่องเที่ยวไทย.” วารสารการท่องเที่ยวไทย, 9(1), 89–112.
ร่วมแสดงความคิดเห็น