“ต๋าแหลว ”หรือ “ตาแหลว” เครื่องรางโบราณที่มีความเชื่อว่าเอาไว้ป้องกันภูตผี ภัยอันตราย และสิ่งอัปมงคลต่าง ๆ ที่จะเข้ามายังตนเอง โดยเครื่องรางนี้กำเนิดเกิดขึ้นจากภูมิปัญญาชาวบ้าน และกลายเป็นมรดกที่ถูกส่งต่อกันจนมาถึงปัจจุบัน
โดยต๋าแหลว เป็นเครื่องหมายทางพิธีกรรมที่สะท้อนถึงภูมิปัญญาการจักสานและรากเหง้าความเชื่ออันเข้มแข็งของชาวล้านนา โดยคำว่า “ต๋าแหลว” ในภาษาเหนือหมายถึง “ตาเหยี่ยว” มีลักษณะเป็นไม้ไผ่สานที่นำตอกมาหักขัดกันเป็นแฉกตั้งแต่สามแฉกขึ้นไป แม้จะมีชื่อพ้องกับคำว่าเฉลวในภาคกลาง แต่ในพื้นที่ล้านนา ต๋าแหลวมีบทบาทที่เน้นหนักไปทางด้านพิธีกรรมและความเชื่อในการป้องกันสิ่งชั่วร้ายอย่างชัดเจนมากกว่าการใช้เป็นเพียงสัญลักษณ์ทางพาณิชย์หรือการแพทย์เหมือนในภาคกลาง
ในวิถีชีวิตดั้งเดิมของชาวล้านนา ต๋าแหลวถือเป็นเครื่องรางผู้พิทักษ์ที่ใช้ในการป้องกันภูตผีปีศาจและสิ่งอัปมงคลไม่ให้เข้ามากล้ำกรายยังบ้านเรือนหรือครอบครัว คนโบราณมักนำต๋าแหลวไปแขวนหรือปักไว้ตามจุดสำคัญ เช่น หน้าประตูบ้าน ปากซอย ทางสามแพร่ง รวมถึงสวนไร่นา นอกจากนี้ยังมีความเชื่อในการนำต๋าแหลวติดไว้ในรถเพื่อป้องกันภัยอันตรายและเคราะห์ร้ายต่าง ๆ ตามความเชื่อเฉพาะบุคคล
นอกจากนี้ต๋าแหลวในวัฒนธรรมล้านนามีการใช้ใน “พิธีแฮกนา” หรือการเริ่มทำนาตามประเพณีท้องถิ่น เพื่อเสี่ยงทายและบูชาพระแม่โพสพเพื่อให้ผลผลิตงอกงาม ในพิธีนี้จะมีการกำหนดบริเวณที่เรียกว่าค้างแรกเข้า ซึ่งถือเป็นจุดมงคลและเป็นที่สถิตของผีเสื้อนาหรือเรียกอีกอย่างว่าเทวดาอารักษ์ที่นา โดยจะมีการปักต๋าแหลวไว้ที่สี่มุมของบริเวณพิธี และปักตาแหลวหลวง หรือตาแหลวแรกนาไว้กึ่งกลางพื้นที่เพื่อความเป็นสิริมงคล
ประเภทของต๋าแหลวในล้านนามีความหลากหลายตามหน้าที่การใช้งาน เช่นต๋าแหลว 7 ชั้นซึ่งเป็นที่นิยมอย่างมาก โดยต้องใช้ตอกถึง 42 เส้น สานวนซ้อนกันเจ็ดชั้นเพื่อใช้ในพิธีกรรมขจัดปัดเป่าสิ่งไม่ดี นอกจากนี้ยังมีตาแหลวแม่หม้ายที่ใช้ตอก 6 เส้นสานขัดกันคล้ายกงจักรสำหรับพิธีแฮกนาข้าวก่อนเริ่มทำนา และตาแหลวหมายใช้ทำขึ้นเพื่อแสดงความเป็นเจ้าของพื้นที่และห้ามบุกรุก
ความศักดิ์สิทธิ์ของต๋าแหลวยังถูกเสริมด้วย วัสดุมงคลตามธรรมชาติตามตำราล้านนา เช่น การใช้ไผ่สีทองมาทำตอกเพราะเชื่อว่าสีทองจะช่วยสะท้อนและป้องกันสิ่งไม่ดี มักมีการใช้หญ้าคามัดร่วมด้วยเนื่องจากใบที่คมจะช่วยทิ่มแทงสิ่งชั่วร้าย และที่ขาดไม่ได้คือการใช้ส้มป่อย ซึ่งเป็นไม้มงคลล้านนาที่เชื่อว่าช่วยปัดเป่าภัยอันตรายและล้างอาถรรพ์ได้
ในบางพื้นที่ของล้านนา เช่น จังหวัดแม่ฮ่องสอน ต๋าแหลวเป็นส่วนสำคัญของพิธีทำบุญหมู่บ้านประจำปี เพื่อปัดเป่าโรคภัย ชาวบ้านในชุมชนจะทำต๋าแหลว 7 ชั้นร่วมกับหนาม 7 ชนิดและน้ำส้มป่อยเพื่อใช้ประกอบพิธีป้องกันสิ่งชั่วร้ายร่วมกันทั้งหมู่บ้าน เมื่อเสร็จสิ้นพิธีกรรมตามความเชื่อแล้วแต่ละครัวเรือนจะนำต๋าแหลวศักดิ์สิทธิ์เหล่านั้นกลับไปแขวนไว้ที่หน้าบ้านของตนเพื่อความอุ่นใจ
ปัจจุบันต๋าแหลวได้วิวัฒนาการจากเครื่องรางโบราณสู่การเป็นซอฟต์พาวเวอร์ที่สร้างรายได้ให้แก่ชุมชนล้านนา เช่นที่บ้านมอญ จังหวัดเชียงใหม่ มีการนำรูปแบบการสานตอก 9 ชั้นที่เป็นมงคลมาพัฒนาเป็นสินค้าที่เข้ากับยุคสมัย อาทิ เข็มกลัดติดหน้าอก พวงกุญแจ 12 นักษัตร และหมอนปักลายต๋าแหลว การปรับตัวนี้ไม่เพียงแต่ช่วยรักษาภูมิปัญญาการจักสานและการตีความทางความเชื่อไว้ แต่ยังทำให้ต๋าแหลวกลายเป็นของที่ระลึกที่ได้รับความนิยมจากนักท่องเที่ยวทั่วโลกอีกด้วย
ที่มา : กรมศิลปากร หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก เชียงใหม่. ตาแหลว. https://www.finearts.go.th/chiangmailibrary/view/24799-.
เชียงใหม่นิวส์. “ต๋าแหลว” หรือ “ตาเหลว” เครื่องรางโบราณ สู่การพัฒนาเป็นซอฟต์พาวเวอร์. https://www.chiangmainews.co.th/social/3469857/#google_vignette.
พฤกษา วรรณสุขและพิชยาพร ทะใจ. ตาแหลวในประเพณีและพิธีกรรมทางภาคเหนือ. https://culturio.sac.or.th/content/1415.
ร่วมแสดงความคิดเห็น