“…ผลิตภัณฑ์เหล่านี้ มันจะมีความสำคัญต่อแหล่งโบราณคดี ต่อโบราณสถานของเรา จะเป็นตัวช่วยกำหนดอายุสมัย และยังเป็นตัวสะท้อนให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนและบ้านเมือง…”
– คุณนงไฉน ทะรักษา –
อาณาจักรล้านนา เมืองที่เปี่ยมไปด้วยภูมิปัญญาที่ทรงซึ่งคุณค่า และอัตลักษณ์ที่โดดเด่น หนึ่งในนั้น คือ เครื่องปั้นดินเผา เครื่องถ้วยต่าง ๆ ที่ในอดีตอาจเป็นเพียงของใช้ในชีวิตประจำวัน หรือของสำหรับค้าขาย แต่ในปัจจุบันกลับกลายเป็นมรดกล้ำค่า ด้วยกรรมวิธี และลวดลายที่หาชมได้ยากในปัจจุบัน
เตาเผาล้านนา…กุญแจไขอดีต ถอดความสัมพันธ์ของยุคสมัย
เตาเผาที่ยังคงทิ้งร่องรอยไว้ตามแอ่งที่ราบทั่วเมืองเชียงใหม่ คือ ร่องรอยทางประวัติศาสตร์ ที่จะให้คนรุ่นใหม่ได้กลับมาศึกษา และค้นพบความจริงในอดีตของบรรพบุรุษ ภูมิปัญญาที่มีการผสมผสานระหว่างดิน และไฟ ล้วนสะท้อนความรุ่งโรจน์ของอาณาจักรล้านนายุคเริ่มต้น
“…เชียงใหม่เราพบแหล่งเตา 3 แหล่ง แหล่งเตาสันกำแพง แหล่งเตาอินทขิล และแหล่งเตาสันทราย ผลิตภัณฑ์เหล่านี้ มีความสำคัญต่อแหล่งโบราณคดี แหล่งโบราณสถานของเรา จะเป็นตัวช่วยกำหนดอายุสมัย และยังเป็นตัวสะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างชุมชน บ้านเมือง…”
– คุณนงไฉน ทะรักษา –
มีการคาดการณ์แหล่งเตาเผาภาชนะในสมัยล้านนา จากการขุดค้นพบว่า เตาเผามีอายุสมัยเฉลี่ยในช่วงพุทธศตวรรษที่ 19-23 โดยลักษณะของเตาเผาภาคเหนือ ส่วนใหญ่ที่พบ มักจะเป็นเตากูบ เป็นการก่อด้วยดินแล้วเผาให้แข็งตัว มีการแบ่งเป็นสัดส่วน มีส่วนที่ใส่เชื้อเพลิง ตรงกลางจะเป็นส่วนที่ไว้ใส่ผลิตภัณฑ์ที่จะนำเข้าไปเผา และส่วนท้ายเป็นปล่องไฟ สำหรับระบายความร้อน โดยคุณนงไฉน ทะรักษา นักโบราณคดีชำนาญการ ได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับเครื่องถ้วยล้านนาที่ถูกค้นพบ ว่า “…การผลิตเครื่องถ้วยล้านนา น่าจะได้รับอิทธิพลมาจากจีน สีเคลือบที่ใช้ เป็นสีเขียวมะกอก บางครั้งเป็นการแสตมป์ลาย กดประทับเป็นลายปลาคู่ หรือบางครั้งเขียนลายเป็นปลาคู่ด้วยการใช้สีดำ เขียนบนพื้นสีขาว…”
ซึ่งแหล่งเตาเผาที่สำคัญ ที่ปัจจุบันยังเหลืออยู่ในเชียงใหม่ คือ เตาสันกำแพง เตาสันทราย เตาเวียงท่ากาน และเตาเผาอินทขิลเมืองแกน ที่เป็นการขุดค้นพบครั้งสำคัญของทางประวัติศาสตร์ และทางโบราณคดี
เตาเผาอินทขิลเมืองแกน…ร่องรอยอารยะที่สมบูรณ์ที่สุด
เตาเผาอินทขิลเมืองแกน เป็นการค้นพบที่สำคัญของทางโบราณคดี สิ่งที่สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิต และต้นกำเนิดภูมิปัญญาของชาวล้านนา เป็นแหล่งผลิตเครื่องปั้นดินเผาในอดีตที่คาดว่ามีอายุประมาณ 500-600 ปี ซึ่งปัจจุบันถือเป็นเตาเผาที่สมบูรณ์มากที่สุด โดยหลักฐานที่ค้นพบส่วนใหญ่จะเป็นเครื่องถ้วย ชาม จาน ไห โถ เนื้อแกร่ง เคลือบสีเขียวอ่อน และจำพวกศิลาดล หลักฐาน หรือชิ้นส่วนต่าง ๆ เหล่านี้ ได้มีการเก็บไว้ที่พิพิธภัณฑ์ ให้ผู้ที่มาเยือน ได้ศึกษา และเรียนรู้ ผ่านร่องรอย ผ่านเศษชิ้นส่วน ที่ยังคงเหลือกลิ่นอายของอดีตไว้อยู่
(แหล่งเตาเผาอินทขิลเมืองแกน)
เมื่อกาลเวลาเปลี่ยน…เตาเผาหยุดส่งควันไฟ…แต่ลมหายใจของสล่าล้านนานั้นยังคงอยู่
สยามศิลาดล เป็นดั่งตัวแทนของคนรุ่นใหม่ ที่สืบสานภูมิปัญญาด้านเครื่องถ้วยล้านนา การหลอมรวมภูมิปัญญาเก่า เข้ากับศิลปะร่วมสมัย จากเถ้าถ่านของเตาโบราณ ที่เคยไว้หล่อเลี้ยงวิถีชีวิตคนสมัยก่อน สู่การปรับตัวให้เข้ากับจังหวะชีวิตของคนสมัยใหม่ เหมือนที่คุณอนุสิทธิ์ มานิตยกุล ผู้จัดการฝ่ายการตลาดต่างประเทศ ของสยามศิลาดล ได้บอกถึงกรรมวิธีการทำ ที่ยังคงวิธีแบบดั้งเดิม เริ่มจากการเตรียมดิน ซึ่งเป็นดินดำ ที่ผ่านการกรองสิ่งสกปรกออกไปแล้ว
มีการเตรียมน้ำเคลือบที่มาจากขี้เถ้าไม้ธรรมชาติ ทำการหมัก และบ่มเอาไว้ เพื่อให้ได้ศิลาดลเขียวธรรมชาติ
และนำไปสู่ขั้นตอนการทำเป็นรูปร่าง วาดลวดลาย และนำเข้าเตาเผา กรรมวิธีดั้งเดิมที่มีการส่งต่อองค์ความรู้จากรุ่นสู่รุ่น
(สยามศิลาดล)
เครื่องเคลือบล้านนา จึงไม่ได้ใช้เพียงบรรจุอาหาร หรือใส่สิ่งของ แต่ยังบรรจุลมหายใจ และความภาคภูมิใจของชาวล้านนามานับร้อยปี
“…ส่วนใหญ่ คนรู้จักในนามศิลาดล มันเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพ และมีประวัติอันยาวนานคู่กับอาณาจักรล้านนา ถ้าเราทำแจกัน ทำถ้วย ทำชาม เหมือนเซรามิกทั่วไป มันก็มีขายทั่วโลก เพราะฉะนั้นถ้าใครอยากได้ศิลาดล ก็ต้องมาเชียงใหม่ …”
– คุณเพ็ญพรรณ วังวิวัฒน์ –
ร่วมแสดงความคิดเห็น