ย้อนรำลึก “ทางรถไฟสายมรณะ” จากความสูญเสียสู่บทเรียนแห่งสันติภาพ

กาญจนบุรี, 15 ส.ค. (ซินหัว) — สะพานข้ามแม่น้ำแควในจังหวัดกาญจนบุรีทอดตัวอยู่บนเส้นทางรถไฟสายประวัติศาสตร์ความยาว 415 กิโลเมตร ซึ่งสร้างขึ้นจากหยาดเหงื่อ คราบน้ำตา และชีวิตของเชลยศึกในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 เมื่อกองทัพญี่ปุ่นได้เกณฑ์เชลยศึกฝ่ายสัมพันธมิตรกว่า 6 หมื่นคน พร้อมแรงงานชาวเอเชียอีกนับแสนคนให้มาสร้างทางรถไฟเชื่อมจากไทยไปยังเมียนมา โดยเดิมทีโครงการนี้ควรใช้เวลาก่อสร้าง 6-7 ปี แต่กลับสร้างแล้วเสร็จในเวลาเพียงปีเศษภายใต้การบีบบังคับของกองทัพญี่ปุ่น และมีผู้คนกว่า 1 แสนรายต้องสังเวยชีวิตจากการใช้แรงงานหนัก การขาดแคลนปัจจัยพื้นฐาน โรคระบาด และสาเหตุอื่นๆ จนเป็นที่มาของชื่อ “ทางรถไฟสายมรณะ” (Death Railway)

กองทัพญี่ปุ่นตัดสินใจสร้างทางรถไฟสายนี้ขึ้นเนื่องจากเส้นทางการขนส่งทางทะเลเสี่ยงต่อการถูกโจมตีจากเครื่องบินและเรือดำน้ำของฝ่ายสัมพันธมิตร ประกอบกับพื้นที่รอบกาญจนบุรีในขณะนั้นปกคลุมด้วยป่าทึบ จึงเหมาะสำหรับใช้เป็นเส้นทางลำเลียงเสบียงและยุทโธปกรณ์ทหารทางบกที่ค่อนข้างยากต่อการตรวจพบ

รายงานระบุว่าแรงงานและเชลยศึกที่ถูกเกณฑ์มาสร้างทางรถไฟสายนี้มาจากหลายประเทศและภูมิภาค รวมราว 3 แสนคน โดยแรงงานชาวเอเชียมีจำนวนมากที่สุด เมื่อแรงงานเหล่านี้เสียชีวิต ร่างของบางคนกลับถูกโยนทิ้งลงสู่แม่น้ำแควโดยตรง จนเป็นที่มาของคำกล่าวที่ว่า “หนึ่งไม้หมอนรถไฟ ต่อหนึ่งชีวิต” ซึ่งสะท้อนถึงความสูญเสียอย่างมหาศาลจากการก่อสร้างทางรถไฟสายนี้

ถ้ำกระแซ ถือเป็นช่วงที่อันตรายที่สุดของทางรถไฟสายมรณะ โดยตัวรางตั้งอยู่บนโครงสร้างสะพานไม้ที่สร้างเลียบหน้าผาหิน และมีสายน้ำไหลผ่านอยู่เบื้องล่าง ขบวนรถไฟที่เคลื่อนผ่านพื้นที่แห่งนี้จะต้องชะลอความเร็วลงจนเกือบหยุดนิ่งเพื่อความปลอดภัย ทว่าสำหรับผู้โดยสารแล้วการเดินทางผ่านจุดนี้ยังคงสร้างความหวาดเสียวจนนึกครั่นคร้ามอยู่ในใจ ซึ่งในการสร้างทางรถไฟช่วงนี้ แรงงานในยุคนั้นต้องปีนป่ายขึ้นไปบนหน้าผาหินเพื่อวางรางรถไฟ แม้อาจต้องแลกมาด้วยเลือดเนื้อของพวกเขา

เมื่อเดินทางต่อไปทางตะวันตกเฉียงเหนือจากช่วงหน้าผาอีกหลายสิบกิโลเมตร ผู้โดยสารจะได้พบกับ “ช่องเขาขาด” หรือที่หลายคนเรียกว่า “ช่องไฟนรก” (Hellfire Pass) มีที่มาจากการที่เหล่าเชลยศึกและแรงงานถูกบีบบังคับให้ตรากตรำทำงานทั้งวันทั้งคืน แสงไฟที่ส่องสว่างทาบทับเงาร่างของผู้คนดูน่าสะพรึงกลัวราวขุมนรก ขณะที่คนท้องถิ่นจะเรียกสถานที่แห่งนี้ตามลักษณะภูมิประเทศว่าช่องเขาขาด เนื่องจากบริเวณนี้เป็นส่วนที่ต้องขุดเจาะภูเขาให้เป็นช่องทางรถไฟ

อย่างไรก็ดี ท่ามกลางการรำลึกและไว้อาลัยจากทั่วโลก รัฐบาลญี่ปุ่นกลับพยายามปกปิดและลดทอนความร้ายแรงของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ชาวบ้านในพื้นที่คนหนึ่งกล่าวว่าชาวญี่ปุ่นส่วนใหญ่ที่ตนเคยเจอต่างบอกว่าพวกเขาไม่เคยรู้เรื่องนี้มาก่อน หากไม่ได้เดินทางมาที่กาญจนบุรีก็คงไม่มีทางรู้เลยว่าญี่ปุ่นเคยกระทำเรื่องโหดร้ายทารุณไว้ที่ไทย นอกจากนี้ สิ่งที่น่ากังวลยิ่งกว่านั้นคืองบประมาณกลาโหมของญี่ปุ่นที่มีการยื่นเสนอได้พุ่งสูงทำลายสถิติอย่างต่อเนื่อง ทั้งยังมีแผนใช้อาวุธที่มีอานุภาพเชิงรุกและปรับตัวให้เข้ากับรูปแบบการทำสงครามยุคใหม่
.
สนธิ ลิ้มทองกุล บุคคลสำคัญในวงการสื่อไทยซึ่งติดตามประเด็นนี้มาอย่างต่อเนื่อง กล่าวว่าญี่ปุ่นในตอนนี้น่ากลัวอย่างยิ่ง การฟื้นฟูกำลังทางทหารของพวกเขาเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นจริงและไม่อาจเปลี่ยนแปลงได้อีกแล้ว คำถามสำคัญในตอนนี้จึงอยู่ที่ว่าประชาคมเอเชียแปซิฟิกมีกรอบการทูตเข้มแข็งเพียงพอที่จะรับมือและบริหารจัดการความเสี่ยงใหม่ที่กำลังก่อตัวหรือไม่
.
สหพันธ์ รุ่งโรจนพณิชย์ สมาชิกวุฒิสภาไทยชาวกาญจนบุรี เปิดเผยกับสำนักข่าวซินหัวว่าเหตุการณ์ดังกล่าวถือเป็นบทเรียนทางประวัติศาสตร์ที่ต้องแลกมาด้วยความสูญเสียมหาศาล สิ่งนี้ไม่ควรเกิดขึ้นแต่แรกและต้องไม่เกิดซ้ำอีกในอนาคต พร้อมระบุว่าเขาได้ยื่นข้อเสนอที่เกี่ยวข้องต่อรัฐสภาและรัฐบาล เพื่อผลักดันการเสนอชื่อทางรถไฟสายมรณะและสะพานข้ามแม่น้ำแควเข้าสู่บัญชีรายชื่อมรดกโลกขององค์การยูเนสโก (UNESCO)

สหพันธ์ทิ้งท้ายว่าสิ่งที่เราควรทำคือการถ่ายทอดประวัติศาสตร์ส่วนนี้ให้แก่เยาวชนและคนรุ่นหลังได้เรียนรู้ เพื่อให้พวกเขาได้ตระหนักว่าสันติภาพในปัจจุบันนั้นแลกมาด้วยการเสียสละของผู้คนในอดีต

• Facebook
• Twitter
• Line