มทร.ล้านนา จับมือชุมชนบ้านโป่งน้ำร้อน ยกระดับภูมิปัญญาชนเผ่าปกากะญอ รังสรรค์ “ผ้าทอลายดอกนางแย้มป่า” และ 5 โทนสีธรรมชาติมาตรฐานโลก
คณะนักวิจัย มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล (มทร.) ล้านนา นำโดย ผศ.วรัญญา ธาราเวชรักษ์ รองคณบดีฝ่ายบริหารและแผนยุทธศาสตร์กำกับดูแลพื้นที่ลำปาง ผศ.อนิตา ประดาอินทร์ อาจารย์หลักสูตรบริหารธุรกิจ (การตลาดและการตลาดด จิทัล) คณะบริหารธุรกิจและศิลปะศาสตร์ ร่วมกับ นางพลอย กาวิโร ประธานกลุ่มผ้าทอมือบ้านโป่งน้ำร้อน อำเภอเสริมงาม จังหวัดลำปาง
ประสบความสำเร็จในการดำเนิน โครงการวิจัยและนวัตกรรม การพัฒนานวัตกรรมและออกแบบลายผ้าทอมือย้อมสีธรรมชาติเพื่อเพิ่มมูลค่าเชิงพาณิชย์และความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจฐานรากในพื้นที่ โดยได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สคสว.) เพื่อเปลี่ยนต้นทุนทางวัฒนธรรมและธรรมชาติให้เป็นนวัตกรรมสร้างสรรค์เชิงพาณิชย์อย่างยั่งยืน
ผศ.อนิตา ประดาอินทร์ เปิดเผยว่า พื้นที่บ้านโป่งน้ำร้อนเป็นชุมชนที่มีวิถีชีวิตกลมกลืนกับป่าและมีทักษะการทอผ้าดั้งเดิม เช่น การทอผ้าด้วยกี่เอวและการปักผ้า คณะวิจัยจึงได้ร่วมมือกับชุมชนถอดรหัสภูมิปัญญา นำเรื่องเล่าและสมุนไพรท้องถิ่นอย่าง “ดอกนางแย้มป่า” หรือ “ดอกปิ้ง” ที่ชาวบ้านนิยมใช้รักษาโรคในชีวิตประจำวัน มาออกแบบเป็นลวดลายผ้าทอประยุกต์ร่วมสมัย ซึ่งใช้เวลาร่วมกันพัฒนานานถึง 7–8 เดือน เพื่อให้ช่างทอในพื้นที่สามารถทอได้จริง การพัฒนาในเฟสแรกเริ่มจากการประยุกต์ใส่ใน “เสื้อกะเหรี่ยง” ซึ่งเป็นเครื่องแต่งกายสัญลักษณ์ทางชาติพันธุ์ให้มีความทันสมัย สวมใส่ง่าย แต่ยังคงคุณค่าดั้งเดิม
ทั้งนี้ ทีมวิจัยได้ดำเนินงานยื่นจดสิทธิบัตรคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาในลายผ้าดังกล่าว ให้เป็นสิทธิ์และสมบัติของชุมชนโดยตรงเพื่อป้องกันการเลียนแบบ
ด้าน ผศ.วรัญญา ธาราเวชรักษ์ กล่าวเสริมเกี่ยวกับการพัฒนาโทนสีธรรมชาติว่า คณะวิจัยได้ลงพื้นที่สำรวจสภาพแวดล้อม วัตถุดิบ และความเชื่อท้องถิ่น จนสามารถสกัดและพัฒนา 5 โทนสีธรรมชาติหลัก ที่สะท้อนอัตลักษณ์ของชุมชนได้อย่างลึกซึ้ง ได้แก่ สีน้ำเงิน / สีฟ้า สื่อถึง ความเชื่อเรื่อง “พระอินทร์” , สีเทา สื่อถึง “ไอของน้ำแร่” จากแหล่งน้ำพุร้อนธรรมชาติในหมู่บ้าน , สีดำ สื่อถึง “แร่ธาตุ” ในน้ำพุร้อน , สีชมพู สื่อถึง “ผ้าห่มแม่” และสีน้ำตาล สื่อถึง “ลูกสะบ้า” พืชและสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจตามความเชื่อท้องถิ่น
กระบวนการผลิตเน้นความยั่งยืนด้วยเทคนิคการย้อมและตรึงสี (Fixing Color) จากธรรมชาติ 100% ไร้สารเคมีสังเคราะห์ โดยใช้วิธีสังเกตและเก็บรวบรวมเปลือกไม้และใบไม้แห้งที่ร่วงหล่นในป่าธรรมชาติมาสกัด พร้อมนำสีที่ได้เข้าสู่ห้องปฏิบัติการเพื่อเทียบมาตรฐานรหัสสีสากลแพนโทน( PANTONE) เพิ่มความหลากหลายของเฉดสีและสร้างการยอมรับในระดับสากล
นางพลอย กาวิโร ประธานกลุ่มผ้าทอมือบ้านโป่งน้ำร้อน กล่าวว่า ชุมชนมีภูมิปัญญาการทอผ้าของชาวปกากะญอ ทั้งการทอด้วยกี่เอว การปักผ้า และการใช้วัสดุจากธรรมชาติ เดิมกลุ่มเน้นการทอผ้าและทำเสื้อกะเหรี่ยงทรงโบราณสำหรับใช้ในชีวิตประจำวันและพิธีกรรม แต่ยังมีข้อจำกัดด้านการออกแบบและการสร้างมูลค่าเพิ่ม
เมื่อได้รับโอกาสร่วมงานกับสถาบันการศึกษา จึงนำงานวิจัยและเทคโนโลยีเข้ามาช่วยพัฒนาผ้านุ่งและเสื้อผ้าให้มีรูปแบบร่วมสมัย สวมใส่ง่าย และเข้ากับชีวิตประจำวันของคนรุ่นใหม่ โดยยังคงเอกลักษณ์ของงานฝีมือและวัฒนธรรมปกากะญอไว้ พร้อมให้ความสำคัญกับวัตถุดิบธรรมชาติในพื้นที่ เพื่อสะท้อนวิถีชีวิตที่เคารพและพึ่งพาธรรมชาติ
การนำ “ลายดอกนางแย้มป่า” มาผสมผสานลงบนเสื้อกะเหรี่ยงประยุกต์ นับว่าเป็นการเตรียมต่อยอดสู่ช่องทางการตลาดออนไลน์ และการออกบูธนิทรรศการ หลังการจดสิทธิบัตรเสร็จสิ้น
ร่วมแสดงความคิดเห็น