สิ่งที่สังคมไทยต้องตระหนักถึงอันตรายที่จะเกิดกับกองทุนสสส.เมื่อมีการย้ายให้กองทุนไปรับงบประมาณปกติ คือความเสี่ยงที่กองทุนจะถูกแทรกแซง โดยธุรกิจที่ได้รับผลกระทบจากการทำโครงการที่สสส.สนับสนุน ขอยกตัวอย่างการแทรกแซงที่มาจากธุรกิจยาสูบ
ช่วงปีพ.ศ.2542 รัฐต่างๆในสหรัฐอเมริกา ได้จัดเงินบางส่วนที่ศาลสั่งให้บริษัทบุหรี่จ่ายค่าชดเชย ที่รัฐต่างๆต้องเสียไปจากการรักษาคนที่ป่วยจากการสูบบุหรี่
กองทุนควบคุมยาสูบของรัฐต่างๆ ประสบปัญหาการแทรกแซงเพื่อลดประสิทธิภาพของกองทุน จนกระทั่งกองทุนส่วนใหญ่ถูกยุบไป ผ่านรูปแบบต่างๆ
ศาสตราจารย์สแตนตัน แกลนซ์ จากศูนย์วิจัยการควบคุมยาสูบ มหาวิทยาลัยซานฟรานซิสโก สหรัฐอเมริกา ได้สรุปบทเรียนการที่กองทุนสนับสนุนการควบคุมยาสูบที่มีแหล่งเงินจากภาษีบุหรี่ ได้รับการแทรกแซง/บ่อนทำลายดังนี้
- บริษัทบุหรี่ทคัดค้านการขึ้นภาษี และโดยเฉพาะการนำภาษีที่เพิ่มขึ้นมาตั้งเป็นกองทุน เพื่อใช้ในการรณรงค์ควบคุมการสูบบุหรี่
หากมีการตั้งกองทุนดังกล่าว บริษัทบุหรี่จะใช้วิธีต่าง ๆ เพื่อให้มีการยกเลิกกองทุน หากไม่สำเร็จก็จะมีการแทรกแซงกิจการเพื่อให้กองทุนขาดประสิทธิภาพ - การแทรกแซงเกิดขึ้นในหลายรูปแบบ เช่น
- การนำงบประมาณของกองทุนไปสนับสนับสนุนโครงการอื่นที่ไม่เกี่ยวกับการควบคุมยาสูบ
- การค่อย ๆ ลดงบประมาณที่สนับสนุนโครงการณรงค์ไม่สูบบุหรี่ลง โดยอ้างว่าไม่แน่ใจว่าโครงการรณรงค์มีประโยชน์หรือไม่
- ลดงบประมาณของกองทุนลงโดยอ้างว่าเพื่อแก้ไขปัญหาวิกฤตงบประมาณ
- การดำเนินการให้มีการยุบเลิกกองทุน ผ่านฝ่ายบริหาร ฝ่ายนิติบัญญัติ หรือใช้อำนาจศาล
- การกล่าวหาการดำเนินงานของกองทุน ว่า
- การดำเนินงานไม่โปร่งใส คณะกรรมการมีผลประโยชน์ทับซ้อน การใช้อำนาจศาลตรวจสอบการดำเนินงานขององค์กร ทำให้การดำเนินงานหยุดชะงัก
- การใช้เงินของกองทุนไม่ตรงตามวัตถุประสงค์
- ให้น้ำหนักของโครงการที่สนับสนุนผิดแปลกจากที่กำหนดไว้ในข้อตกลง
- จัดสรรทุนใหแก่พวกเดียวกัน
- การแทรกแซงระดับการดำเนินโครงการ
- คัดค้านการดำเนินงานที่มุ่งการดำเนินงานด้านการผลักดันให้เกิดนโยบายสาธารณะและการปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อม เพื่อคุ้มครองสุขภาพของผู้ไม่สูบบุหรี่ ซึ่งจะส่งผลให้คนเลิกสูบบุหรี่ด้วย
- ต้องการให้จำกัดขอบเขตการรณรงค์ เฉพาะการให้สุขศึกษาและการรณรงค์ให้ผู้สูบบุหรี่เลิกสูบ(จบอ้างอิง) เนื่องจากกองทุนสสส.ต้องสนับสนุนโครงการ ทั้งด้านวิชาการ ด้านการรณรงค์ ผลักดันกฏหมายเพื่อควบคุมสินค้าที่ทำลายสุขภาพ จึงเป็นเหตุผลที่ทำให้มีการออกแบบให้สสส.เป็นกองทุนอิสระ ที่รับงบประมาณตรงจากภาษีสุราและยาสูบ เพื่อเป็นเกราะป้องกันธุรกิจที่จะแทรกแซงการดำเนินงานของสสส.ผ่านการเมือง ทั้งความต่อเนื่องของโครงการ ความมีอิสระในการสนับสนุนจากงบประมาณที่จะได้รับจากภาษีเจาะจง
ส่วนการตรวจสอบประสิทธิภาพ ความโปร่งใสในการบริหารกองทุน เป็นเรื่องที่ไม่มีใครที่จะไม่เห็นด้วยอยู่แล้ว
ศ.นพ ประกิต วาทีสาธกกิจ 14 ตุลาคม 2569
อ้างอิง : หนังสือ 2 ทศวรรษการรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ (หน้า 160)
ร่วมแสดงความคิดเห็น