จากการค้าสู่การตั้งถิ่นฐาน
เชียงใหม่ ถือเป็นหนึ่งจังหวัดที่มีความหลากหลาย จนเรียกได้ว่าเป็นแกงโฮะของทั้งทางด้านสังคม วัฒนธรรม และศาสนา ทั้งศาสนาพุทธ คริสต์ และอิสลาม ต่างอยู่ร่วมกันในสังคมเมืองเชียงใหม่ โดยเฉพาะกลุ่มคนจีนที่มีบทบาทสำคัญที่อยู่คู่กับเมืองเชียงใหม่มาอย่างยาวนาน แล้วคนจีนเหล่านี้เริ่มเข้ามาในเชียงใหม่ตั้งแต่เมื่อไหร่ เป็นคนจีนกลุ่มไหน พวกเขาเหล่านี้เข้ามามีบทบาทสำคัญต่อเมืองเชียงใหม่อย่างไร
ย้อนกลับไปในสมัยที่ล้านนายังเป็นอาณาจักรที่มีผู้ปกครองอย่างพระยามังราย ในช่วงเวลานั้นล้านนาเป็นจุดผ่านของกลุ่มพ่อค้าชาวจีนที่ลงมาจากจีนตอนใต้ หรือยูนนาน พ่อค้าจีนกลุ่มนี้เดินทางขนสินค้าลงมาผ่านทางเชียงใหม่ เพื่อเดินทางต่อไปยังท่าเรือขายสินค้าที่พม่าโดยผ่านเขตเมืองระแหง (จ.ตาก ในปัจจุบัน) ตรงจุดนี้เองที่ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนสินค้าระหว่างชาวล้านนากับพ่อค้าชาวจีน เพื่อไปจุดที่สามารถข้ามไปเมืองท่าสำคัญของพม่า โดยออกทางเมืองระแหง (จ.ตาก ในปัจจุบัน) เพื่อออกสู่พม่า ก่อนเดินทางต่อไปยังท่าสินค้าที่อ่าวเมาะตะมะเพื่อทำการค้าขายสินค้าที่มากับเรือสินค้าทางทะเล
เนื่องจากความไม่สงบในประเทศทั้งจากสงครามและภัยธรรมชาติที่เกิดขึ้น ทำให้คนจีนจำนวนมากจากซัวเถา หรือพื้นที่ใกล้เคียงที่ได้รับผลกระทบ จำใจต้องอพยพจากบ้านเกิดเมืองนอน บางคนได้เป็นขุนนางเก็บภาษีอากร หรือบางคนมีต้นทุนจึงมาเป็นพ่อค้า ส่วนคนที่ไม่มีต้นทุน อพยพมาด้วยคำที่เราคุ้นหูกันอย่าง “เสื่อผืน หมอนใบ” คือชาวจีนที่ไม่มีเงิน แต่มีกำลังกาย พร้อมที่จะเข้ามาทำมาหากินโดยเป็นแรงงานในประเทศไทย เพราะสังคมในอดีตของประไทศไทยนั้นยังคงสงวนอาชีพเกษตรกรไว้ให้เฉพาะคนไทย ทำให้คนจีนที่ไม่มีต้นทุนต้องใช้แรงงานเพื่อแลกเงิน ทั้งการทำงานในโรงเลื้อยไม้ ขุดคลอง ทำงานแบกหาม ฯลฯ
เมื่อมีเงินมากพอที่จะตั้งตัวได้ ทำให้เกิดการเลื่อนขั้นจากการลูกจ้างสู่เจ้าของกิจการ ต่างตั้งตัวเป็นพ่อค้า นายห้าง เจ้าของโรงสี โรงบ่อน โรงฝิ่น ฯลฯ นอกจากหัวคิดด้านธุรกิจและความขยันแล้ว สิ่งที่ช่วยให้ธุรกิจคนจีนเติบโตได้อย่างต่อเนื่อง คือ สายใยของคนจีนที่คอยช่วยเหลือกันจนเกิดเป็นสมาคมคนจีนขึ้น ทั้งยังปฏิเสธไม่ได้เลยว่าคนจีนถือเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศไทยมาตั้งแต่ในอดีต ความขัดแย้งกับคนไทยยังเกิดขึ้นได้น้อยเพราะความเชื่อที่ไม่ขัดต่อกัน เพราะคนจีนส่วนมากนับถือศาสนาพุทธ แม้จะต่างนิกาย แต่ความเป็นพุทธที่มาจากรากฐานเดียวกัน ทำให้เกิดความเข้าใจซึ่งกันและกันได้
ความสัมพันธ์ของคนจีนกับเมืองเชียงใหม่
ชาวจีนได้เข้ามาค้าขายที่เชียงใหม่โดยการล่องเรือขึ้นมาจากภาคกลาง และมาตั้งถิ่นฐานกันที่บริเวณท่าน้ำวัดเกต พื้นที่ข่วงเมรุหรือบริเวณพื้นที่กาดหลวงและกาดต้นลำใยในปัจจุบัน และแถวถนนช้างม่อย มีทั้งจีนฮ่อ จีนแคะ จีนแต้จิ่ว และจีนไหหลำ ต่างเริ่มเข้ามามีบทบาทด้านเศรษฐกิจสำคัญต่อเมืองเชียงใหม่ ทั้งได้รับความไว้วางใจจากเจ้าหลวงให้ดูแลการเก็บภาษีอากร หรือดูแลปกครองชาวจีนด้วยกัน อย่างเจ้าอินทวิชยานนท์มีความสนิทกับเจ้าภาษีอากร ชื่อจีนเต็ง โดยเจ้าอินทวิชยานนท์มักจะเชิญจีนเต็งมารับประทานอาหารที่คุ้มหลวงอยู่เสมอหรือเมื่อมีปัญหาใดที่แก้ไขได้ยาก ก็มักจะปรึกษาหารือกับจีนเต็ง
ความเชื่อที่มาพร้อมกับเสื่อผืนหมอนใบ
นอกจากเสื่อผืนหมอนใบและสินค้าที่มาพร้อมกับชาวจีนแล้ว อีกหนึ่งสิ่งที่ขาดไม่ได้ที่คนจีนมักจะพกติดตัวไปด้วยเสมอ คือ ศาสนาและความเชื่อ จะเห็นได้จากศาลเจ้าจีนใกล้กับชุมชนที่คนจีนตั้งถิ่นฐาน เช่น บริเวณกาดหลวง ในอดีตเป็นพื้นใกล้กับท่าเรือวัดเกตที่คนจีนล่องเรือขนสินค้ามาขายเป็นจำนวนมากจนพากันขึ้นมาตั้งชุมชนทั้งฝั่งวัดเกตและฝั่งกาดหลวง ต่างเป็นพื้นของชุมชนชาวจีน ดังปรากฏศาลเจ้าปุนเถ้ากง บริเวณกาดหลวง เป็นศาลเจ้าแห่งแรกของเมืองเชียงใหม่ สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 นอกจากนี้ยังมีศาลเจ้าแห่งหนึ่งที่ถูกสร้างขึ้นจากแรงศรัทธาและความเชื่อ เช่น ศาลเจ้ากวนอูที่ตั้งบนตรอกเล่าโจ๊ว ที่สร้างจากแรงศรัทธาในตัวของเทพกวนอู หรือศาลเจ้าแม่ทับทิม ผู้ถือเป็นแม่ย่านางที่คอยปกป้องผู้คนที่สัญจรทางน้ำ เพราะในอดีต การขนส่งสินค้าทางน้ำถือเป็นที่นิยม เพราะถนนหนทางยังไม่สะดวกเท่าในปัจจุบัน การมีเทพผู้คุ้มครองทางใจยามล่องเรือจึงถือเป็นอีกปัจจัยทำให้คนจีนต้องสร้างศาลเจ้าแม่ทับทิมขึ้นมา เช่นเดียวกันในหลายจังหวัดที่มักจะพบศาลเจ้าที่มีชื่อคล้ายกัน ล้วนเกิดขึ้นจากความเชื่อของคนจีนที่เริ่มตั้งถิ่นฐานพร้อมสร้างที่อยู่อาศัยให้กับความเชื่อของพวกเขาอยู่เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของพลังทางใจของพวกเขา เช่นเดียวกับความเชื่อของคนไทยที่มักผูกอยู่กับวัด
ที่มา: อริสรา คงประเสริฐ. ศาลเจ้าปุนเถ้ากง. ที่มา https://www.finearts.go.th/chiangmaiarchives/view/34617-
อรรคพล สาตุ้ม. ความสัมพันธ์ “ชาวจีน” กับผู้ปกครองเชียงใหม่ ผ่านความเชื่อและพิธีกรรมในศาลเจ้าจีน. ที่มา https://www.silpa-mag.com/culture/article_35144
ที่มารูปภาพ: บุญเสริม สาตราภัย. ที่มา https://lannainfo.library.cmu.ac.th/picturelanna/picture?id=13
พระป้าย และรูปเจ้าแก้วนวรัฐ ศาลเจ้าสันป่าข่อย เชียงใหม่ ที่มา https://www.silpa-mag.com/culture/article_35144
บุญเสริม สาตราภัย. ที่มา https://lannainfo.library.cmu.ac.th/picturelanna/picture?id=77
ร่วมแสดงความคิดเห็น