นักวิชาการชี้ สารพิษข้ามพรมแดนกระทบประปา 2.4 หมื่นครัวเรือน และนาข้าว 6.5 หมื่นไร่ เปิดข้อมูลเหมืองต้นน้ำพรึ่บเกือบ 30 แห่ง จี้รัฐสอบเส้นทางนำเข้าแร่ผ่านด่านไทย
วันที่ 13 พ.ย. 69 ดร.สืบสกุล กิจนุกร อาจารย์ประจำสำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เปิดเผยถึงสถานการณ์วิกฤตแม่น้ำสายมีสีขุ่นเข้มและตรวจพบค่าสารพิษเกินมาตรฐานสูงถึง 25 เท่า ซึ่งส่งผลกระทบเป็นวงกว้างต่อประชาชนในพื้นที่ ทั้งด้านการอุปโภคบริโภคและการเกษตร
ดร.สืบสกุล ระบุว่า ความกังวลเร่งด่วนประการแรกคือ น้ำดิบจากแม่น้ำสายมีความขุ่นเกินกว่าที่ระบบผลิตน้ำประปาจะสามารถกำจัดออกได้ตามปกติ แม้ใน 1-2 วันที่ผ่านมา ระบบจะสามารถกลับมาเดินเครื่องผลิตได้อีกครั้ง แต่ยังคงต้องลดกำลังการผลิตลง ส่งผลให้แรงดันน้ำและปริมาณน้ำประปาที่ไหลไปยังบ้านเรือนประชาชนลดลง ทั้งนี้ หัวสูบน้ำประปาของแม่น้ำสายทั้ง 2 จุด ครอบคลุมพื้นที่ให้บริการถึง 24,455 ครัวเรือน ใน 5 ตำบลของอำเภอแม่สาย
นอกจากน้ำประปาแล้ว แม่น้ำสายและแม่น้ำรวกยังเป็นแหล่งน้ำสำคัญที่เกษตรกรใช้ทำเกษตรกรรม โดยเฉพาะการปลูกข้าวนาปีและนาปรังรวมพื้นที่กว่า 65,000 ไร่ ซึ่งกำลังจะเริ่มฤดูกาลผลิตนาปรังรอบใหม่ในเดือนธันวาคมนี้ และเก็บเกี่ยวในเดือนพฤษภาคมปีหน้า
ดร.สืบสกุล กล่าวด้วยว่า จากผลการตรวจวิเคราะห์ผลผลิตข้าวนาปรังเมื่อเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา พบตัวอย่างข้าวถึง 16 จาก 20 ตัวอย่าง ที่สุ่มตรวจในพื้นที่ดังกล่าว มีปริมาณสารหนูเกินค่ามาตรฐาน เช่นเดียวกับดินในแปลงนาที่พบสารหนูเกินมาตรฐานเช่นกัน
“น้ำขุ่นจากแม่น้ำสายและแม่น้ำรวกนำพาตะกอน สารหนู และตะกั่ว ไปตกค้างสะสมในดินแปลงนา ทำให้ต้นข้าวดูดซึมสารพิษเข้าไปสะสมในเมล็ด หากปัญหายังคงอยู่ เกษตรกรจะไม่สามารถทำการเกษตรได้ และหากระบบเฝ้าระวังห่วงโซ่อาหารยังมีช่องว่าง ข้าวเหล่านี้อาจถูกกระจายไปทั่วประเทศ ส่งผลกระทบต่อผู้บริโภค และย้อนกลับมาทำลายความเชื่อมั่นในผลผลิตของเกษตรกรกลายเป็นวงจรอุบาทว์เหมือนงูกินหาง” ดร.สืบสกุล กล่าว
สำหรับสาเหตุของปัญหาดังกล่าว ดร.สืบสกุล ยืนยันว่ามาจากกิจกรรมการทำเหมืองแร่ในพื้นที่ต้นน้ำอย่างแน่นอน เนื่องจากมีประจักษ์พยานชัดเจนว่านับตั้งแต่เหตุการณ์น้ำท่วมในปี 2567 เป็นต้นมา แม่น้ำสายและแม่น้ำกกไม่เคยกลับมาใสอีกเลยตลอด 365 วัน ซึ่งผิดปกติวิสัยธรรมชาติที่หน้าแล้งน้ำควรจะใสกว่าหน้าฝน ประกอบกับภาพถ่ายดาวเทียมผ่าน Google Map เผยให้เห็นการเปิดหน้าดินขนาดมหาศาลบริเวณเหมืองแร่ต้นน้ำ ซึ่งมีการชะล้างและปล่อยสารโลหะหนักลงสู่แม่น้ำโดยตรง
ดร.สืบสกุล เปิดเผยข้อมูลเพิ่มเติมว่า เหมืองแร่เหล่านี้ตั้งอยู่ห่างจากชายแดนไทยขึ้นไปไม่ถึง 10 กิโลเมตร เช่น บริเวณหัวน้ำ หัวแม่โจ๊ก ดอยก่อวัน รวมถึงในรัศมี 15-30 กิโลเมตรแถบตัวเมืองท่าขี้เหล็ก เมืองโก และเมืองเลน ซึ่งได้รับอนุญาตสัมปทานจากทางการเมียนมาอย่างถูกต้องตามกฎหมาย จากข้อมูลเบื้องต้นพบผู้ประกอบการทำเหมืองแร่อย่างน้อย 20 บริษัท (และข้อมูลจากฝ่ายความมั่นคงระบุว่ามีมากถึง 28 บริษัท) ประกอบด้วย เหมืองทองคำ 12 บริษัท เหมืองแมงกานีส 6 บริษัท เหมืองตะกั่ว 2 บริษัท รวมถึงเหมืองแร่พลวงและดีบุก
ประเด็นสำคัญที่ ดร.สืบสกุล ตั้งข้อสังเกตคือ แม้แร่ทองคำจะไม่ได้ถูกส่งเข้ามาในประเทศไทย แต่แร่ชนิดอื่นทั้งตะกั่ว ดีบุก พลวง และแมงกานีส กลับมีการนำเข้ามาในประเทศไทยอย่างถูกต้องตามกฎหมายผ่านด่านศุลกากรแม่สายและด่านเชียงแสน เพื่อส่งต่อไปยังประเทศจีนและใช้ภายในประเทศไทยบางส่วน
“ดังนั้นโจทย์ใหญ่และท้าทายในตอนนี้ นอกจากทางการเมียนมาจะต้องร่วมรับผิดชอบต่อปัญหาผลกระทบข้ามพรมแดนแล้ว บริษัทเอกชนของไทยที่เป็นผู้นำเข้าแร่เหล่านี้จะต้องให้ความร่วมมือกับทางการไทย อย่างน้อยที่สุดต้องกลับไปเจรจากับผู้ขายแร่หรือแหล่งผลิตต้นทาง เพื่อแจ้งถึงวิกฤตผลกระทบที่เกิดขึ้นและหาทางแก้ไขปัญหาร่วมกันอย่างเร่งด่วน” ดร.สืบสกุล กล่าวทิ้งท้าย
ร่วมแสดงความคิดเห็น