เชียงรายใช้พลังศิลปะสะท้อนวิกฤตลุ่มน้ำ จี้ไทย-จีน-เมียนมาเร่งแก้มลพิษเหมืองข้ามแดน ศิลปินบันทึก “ฉากสุดท้ายแก่งผาได” ก่อนจมเขื่อน
เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 ภาคประชาชน นักเคลื่อนไหวด้านสิ่งแวดล้อม และศิลปินในจังหวัดเชียงราย ร่วมสะท้อนวิกฤตทรัพยากรธรรมชาติและผลกระทบจากปัญหามลพิษในลุ่มน้ำข้ามพรมแดน ผ่านนิทรรศการศิลปะ “ลุ่มน้ำเชียงราย บัดเดี๋ยวนี้! (CHIANG RAI RIVER BASIN, NOW!)” ณ พิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยเมืองเชียงราย (CCAM ขัวศิลปะ) โดยใช้ผลงานศิลปะเป็นสื่อกลางถ่ายทอดความเดือดร้อนของประชาชน พร้อมเรียกร้องให้รัฐบาลไทย จีน และเมียนมา เร่งแก้ไขปัญหามลพิษจากอุตสาหกรรมเหมืองแร่ข้ามพรมแดนอย่างจริงจัง
น.ส.เพียรพร ดีเทศน์ นักเคลื่อนไหวและนักปกป้องสิทธิสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า ปัจจุบันประชาชนในจังหวัดเชียงรายกำลังเผชิญผลกระทบจากปัญหาเหมืองแร่ข้ามพรมแดน ทั้งแร่ทองคำ แรร์เอิร์ธ (Rare Earth) ทังสเตน และดีบุก ซึ่งเป็นทรัพยากรสำคัญสำหรับอุตสาหกรรมสมัยใหม่ โดยแร่จำนวนมากถูกส่งออกไปยังประเทศจีนเพื่อแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ รวมถึงยุทโธปกรณ์และเทคโนโลยีพลังงานสะอาด
จึงต้องการเรียกร้องให้รัฐบาลไทย จีน เมียนมา และประเทศที่เกี่ยวข้อง เร่งเข้ามาแก้ไขปัญหา เนื่องจากประชาชนเชียงรายไม่อาจยอมรับได้ หากจังหวัดต้องกลายเป็นพื้นที่สังเวย หรือ Sacrifice Zone ให้กับอุตสาหกรรมเหมืองแร่ที่ขยายตัวเพิ่มขึ้น โดยประชาชนในพื้นที่ต้องเป็นผู้แบกรับผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ
น.ส.เพียรพร ยังสะท้อนถึงความย้อนแย้งของการจัดการทรัพยากรแม่น้ำร่วมกัน โดยระบุว่า ทางการจีนมักกล่าวถึงความสัมพันธ์ของประเทศในลุ่มน้ำว่า “เราดื่มแม่น้ำสายเดียวกัน” แต่แม่น้ำที่ไหลมาจากต้นทางในประเทศจีนกลับมีความใสสะอาด ก่อนจะไหลข้ามพรมแดนมาถึงเชียงรายและกลายเป็นสายน้ำขุ่นข้นเปื้อนโคลน จึงอยากเห็นความร่วมมือที่ทำให้แม่น้ำสายเดียวกันกลับมาสะอาดและสามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างปลอดภัยเช่นเดียวกัน
ด้าน น.ส.พจวรรณ พันธ์จินดา ภัณฑารักษ์นิทรรศการ กล่าวว่า การจัดงานครั้งนี้เกิดจากความตั้งใจของศิลปินเชียงรายและผู้ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ ซึ่งก่อนหน้านี้ได้นำเสนอประเด็นปัญหาสิ่งแวดล้อมและเรื่องราวของลุ่มน้ำเชียงรายผ่านนิทรรศการในกรุงเทพมหานคร ก่อนรวบรวมผลงานกลับมาจัดแสดงที่บ้านเกิดอีกครั้ง
ผลงานส่วนหนึ่งเคยจัดแสดงในนิทรรศการ Local Myth ณ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) รวมถึงผลงานชุด “หมอนสามหมอน” และยังมีผลงานชุด “ฉากสุภาที่ผาดำ” ซึ่งมูลนิธิพัฒนาชุมชนและเขตภูเขา (พชภ.) ดำเนินโครงการขึ้น นำมารวมจัดแสดงเพื่อสะท้อนสถานการณ์ปัจจุบันของลุ่มน้ำในจังหวัดเชียงราย โดยแบ่งพื้นที่นิทรรศการออกเป็น 4 ส่วนหลัก ให้ผู้เข้าชมได้สำรวจและทำความเข้าใจปัญหาทรัพยากรธรรมชาติผ่านมุมมองทางศิลปะ
ภายในงานมีผลงานจากศิลปินและกลุ่มศิลปินหลากหลายแขนง อาทิ ไส้ติ่ง: โซไซตี้, ธนนันท์ ใจสว่าง, ธ.ดา.แล็ป, อุบัติสัตย์ X ช่างทอผ้าศรีดอนชัย, อัญชลี ธีระโคตร, กฤษฎางค์ อินทะสอน, สุวัฒน์ อาวุธ, วิจิตร นาเมืองรักษ์, เอกชัย ลวดสูงเนิน และม็อก (ถนอม กองจันทร์) รวมถึงประชาชนชาวเชียงราย โดยนิทรรศการจัดแสดงตั้งแต่วันที่ 10 ตุลาคม ถึง 20 พฤศจิกายน 2569
ขณะที่นายกิตติ ตรีราช ศิลปินและนักดนตรีผู้มีความผูกพันกับแม่น้ำโขง กล่าวว่า ตนเป็นชาวจังหวัดอุบลราชธานีที่เติบโตมากับแม่น้ำโขง ก่อนย้ายมาใช้ชีวิตที่จังหวัดเชียงราย และจากการเดินทางไปยังประเทศต่างๆ ในภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ทำให้ได้เก็บรวบรวมบทเพลง บทประพันธ์ งานเขียน และภาพถ่ายเกี่ยวกับสายน้ำมาอย่างต่อเนื่อง
เมื่อมาอยู่เชียงรายกลับพบปัญหาสิ่งแวดล้อมหลายด้าน โดยเฉพาะบริเวณแก่งผาได ซึ่งเป็นพื้นที่ธรรมชาติสำคัญบริเวณชายแดนไทย-ลาว ก่อนแม่น้ำโขงไหลเข้าสู่ประเทศลาว เป็นทั้งแหล่งท่องเที่ยวและสถานที่พักผ่อนของประชาชนในท้องถิ่น แต่กำลังเผชิญความเปลี่ยนแปลงจากโครงการเขื่อนปากแบงที่อาจทำให้ระดับน้ำหนุนสูงขึ้นจนพื้นที่บางส่วนถูกน้ำท่วม นอกจากนี้ยังมีผลกระทบจากการระเบิดแก่ง การสร้างเขื่อน และปัญหาสารเคมีปนเปื้อนในแม่น้ำ ซึ่งส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของชุมชนอย่างมาก
นายกิตติ กล่าวว่า จากปัญหาที่เกิดขึ้นจึงเกิดแนวคิดจัดตั้งกองทุนเพื่อสนับสนุนการทำงานร่วมกับชุมชนและสื่อสารปัญหาสิ่งแวดล้อมให้สังคมรับรู้ โดยได้ชักชวนศิลปิน 4 คน ได้แก่ นายเอกชัย ลวดสูงเนิน นายสุวัฒน์ อาวุธ อาจารย์วิจิตร นาเมืองรักษ์ และนายม็อก (ถนอม กองจันทร์) ลงพื้นที่สร้างสรรค์ผลงานวาดภาพบริเวณแก่งผาไดและคอนผีหลง
การสร้างสรรค์ผลงานครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อบันทึกความงดงามของธรรมชาติและวิถีชีวิตริมแม่น้ำโขงไว้เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ก่อนพื้นที่จะเปลี่ยนแปลงไปจากโครงการพัฒนาต่างๆ พร้อมเชิญชวนผู้มีจิตศรัทธาและผู้สนใจร่วมสนับสนุนกองทุน เพื่อใช้เป็นทุนในการทำงานสื่อสาร สร้างความเข้าใจ และปกป้องทรัพยากรธรรมชาติร่วมกับชุมชนในพื้นที่
ทั้งนี้ นิทรรศการ “ลุ่มน้ำเชียงราย บัดเดี๋ยวนี้!” จึงไม่ใช่เพียงพื้นที่แสดงงานศิลปะ แต่เป็นเวทีสะท้อนเสียงของประชาชนที่กำลังเผชิญวิกฤตแม่น้ำกก สาย รวก และโขง ตลอดจนพื้นที่ชุ่มน้ำในเชียงราย โดยหวังให้ศิลปะช่วยเชื่อมโยงความรู้สึกของผู้คนไปสู่ความตระหนักรู้และการผลักดันให้เกิดการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นรูปธรรม ก่อนที่ความเสียหายจะยากเกินเยียวยา
ร่วมแสดงความคิดเห็น