“พระพิฆเนศ” เทพเจ้าแห่งความสำเร็จ

หากกล่าวถึงความสำคัญขององค์พระพิฆเนศ ถือได้ว่าเป็นเทพเจ้าองค์หนึ่งในศาสนาฮินดู พระพิฆเนศมีชื่อเรียกอยู่หลายชื่อได้แก่ พระคเนศ พระพิฆเนศ พระคณปติ ตามตำนานของศาสนาฮินดู กล่าวว่า พระพิฆเนศ เป็นโอรสของพระศิวะกับนางปารวดี (พระอุมา) ที่มีลักษณะร่างกายเป็นมนุษย์มีเศียรเป็นช้าง ชื่อของพระคเนศ ปรากฏเป็นครั้งแรกของยุคปราณะอินเดีย ในฐานะเทพเจ้าแห่งอุปสรรค ผู้บันดาลให้เกิดอุปสรรคและบันดาลให้เกิดความสำเร็จ เนื่องจากพระคเนศเป็นที่นับถือมาทุกยุคทุกสมัย จึงปรากฏรูปเคารพในรูปแบบของงานประติมากรรมอยู่มากมาย ทั้งที่แกะจากศิลา โลหะสำริด ทองเหลือง ปูนปั้น ดินเผา ไม้และงาช้าง อันเป็นเครื่องยืนยันถึงการนับถือพระพิฆเนศในดินแดนต่าง ๆ โดยเฉพาะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อันได้แก่อาณาจักรฟูนัน อาณาจักรกัมพูชา อาณาจักรจัมปา ในเวียดนาม อาณาจักรพม่า ชวา เรื่อยมาจนถึงอาณาจักรทวารวดีในไทย และอาณาจักรศรีวิชัยในคาบสมุทรสุมาตรา

ในประเทศไทยมีการนับถือพระคเนศ หรือพระพิฆเนศ ในฐานะเทพสำคัญด้านต่าง ๆ โดยเฉพาะในด้านแห่งความสำเร็จ จึงมีพิธีกรรมที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ พระราชพิธีในราชสำนักไทยที่ถือปฏิบัติสืบต่อกันมาตั้งแต่สมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก คือ พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระราชพิธีตรียัมพวายตรีปวาย และพระราชพิธีสมโภชขึ้นระวางช้างเผือก ในงานด้านนาฏศิลป์ ดุริยางคศิลป์ และการช่างไทย ก็มีการนับถือพระพิฆเนศ โดยจะบูชาในพิธีไหว้ครูก่อนการแสดงหรือการเรียนศาสตร์นั้น ๆ ด้วย

เชื่อว่าท่านเป็นเทพเจ้าแห่งอุปสรรคบูชาท่าน เพื่อป้องกันมิให้เกิดอุปสรรคอันจะนำไปสู่ความสำเร็จ ทั้งยังบูชาในฐานะที่ทรงมีสติปัญญาหลักแหลม เพื่อผลแห่งปัญญาตนในการเรียน หน่วยงานและสถานศึกษาต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง จึงมักใช้รูปพระพิฆเนศเป็นตราประจำหน่วยงาน รวมถึงการสร้างรูปพระพิฆเนศประดิษฐาน เป็นสัญลักษณ์และเพื่อการบูชาอย่างมากมาย

ลักษณะที่สำคัญของพระพิฆเนศในหมู่เทพเจ้าของของศาสนาพรหมณ์ พระพิฆเนศ นับเป็นเทพที่มีลักษณะโดดเด่นที่สุด องค์เป็นมนุษย์เศียรเป็นช้าง ทรงหนูเป็นพาหนะ ในการทำรูปเคารพนิยมทำเป็นรูปบุรุษร่างอ้วนพุงพลุ้ยในท่านั่งบนหลังหนูหรือยืนข้างหนู มี 1-16 กรถืออาวุธต่าง ๆ แตกต่างกันตามปางหรือเนื้อหาของประวัติ ตอนที่ผู้สร้างเลือกเพื่อบูชาแต่ที่ได้รับความนิยม คือ 4 กร ถือบ่วงบาศ ตะขอเกี่ยวช้าง ขนมโททกะ และแสดงปางประทานพร รูปพระพิฆเนศ ตั้งแต่สมัยแรกสร้างในประเทศอินเดียมาจนถึงปัจจุบัน ที่แพร่หลายในประเทศไทยนั้น มักแสดงท่าทางแตกต่างกัน อิริยาบถเหล่านี้สามารถวิเคราะห์ตีความได้ว่าเป็นพระพิฆเนศในปางใด ทั้งยังแสดงถึงสกุลช่างศิลปกรรมที่หลากหลาย ตลอดจนพัฒนาการของคติความเชื่อเกี่ยวกับการบูชาพระพิฆเนศอีกด้วย

บทความโดย
จักรพงษ์  คำบุญเรือง

• Facebook
• Twitter
• Line