“…พระธาตุประจำปีเกิด มีความเป็นมาอย่างไร ทุกวันนี้ไม่ค่อยมีใครรู้ …”
– ศาตราจารย์เกียรติคุณ สุรพล ดำริห์กุล –
ดินแดนแห่งศรัทธา…ความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา
ดินแดนล้านนา เป็นดินแดนที่มีคติความเชื่อมากมาย ซึ่งหลักความเชื่อต่าง ๆ นั้น มักจะสอดคล้องกับวิถีชีวิต และลักษณะของบ้านเมือง ในส่วนของภาคเหนือเอง ภูมิศาสตร์จะเป็นหุบเขา มีดอย มีภูเขาจำนวนมาก ซึ่งสิ่งนี้ไม่ใช่เป็นเพียงแค่ธรรมชาติ หรือเป็นแหล่งที่อยู่อาศัย แต่ชาวล้านนาได้ยกเหล่าดอยต่าง ๆ ให้เป็นดอยศักดิ์สิทธิ์ เป็นหลักบ้านหลักเมือง คอยปกป้องชุมชนที่อยู่บริเวณที่ราบลุ่ม ไม่ว่าจะเป็นดอยสุเทพ ดอยคำ ดอยหลวงเชียงดาว ดอยตุง ดอยเหล่านี้ล้วนเป็นศูนย์รวมจิตวิญญาณ และความศรัทธาของชาวล้านนา
ในเวลาต่อมา ที่ดินแดนแห่งนี้ได้เปิดรับพระพุทธศาสนาเข้ามา เกิดการหลอมรวมระหว่างความเชื่อเรื่องของการไหว้ผี ผีปู่ย่า การเคารพบรรพบุรุษ เข้ากับหลักพระพุทธศาสนา เป็นการผสมผสานกันอย่างลงตัว ยิ่งในยุคที่พระเจ้ากาวิละขึ้นครองเชียงใหม่ พระพุทธศาสนาได้รับการฟื้นฟูให้รุ่งเรือง ทำให้เกิดการนับถือพุทธศาสนาอย่างแน่นแฟ้น และเป็นหลักยึดมั่นที่อยู่คู่กับชาวล้านนามาอย่างยาวนาน
“…ภูเขาสูง ดอยสุเทพ เป็นความสำคัญ ของรากฐานทางวัฒนธรรมเชียงใหม่ พอพระพุทธศาสนาเข้ามา เราจึงเอาพระบรมสารีริกธาตุ มาบวกกันในบริเวณดอยสุเทพ บวกกันแล้ว เราก็ไหว้ผีบรรพบุรุษ และไหว้พระบรมสารีริกธาตุเข้าร่วมกัน …”
– อาจารย์ ดร. สราวุธ รูปิน-
ความเชื่อ ความศรัทธา…การสักการะพระธาตุประจำปีเกิด
หนึ่งในความเชื่อ ที่สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจน ระหว่างการนับถือผี คติความเชื่อดั้งเดิมของชาวล้านนา ที่ผนวกเข้ากับหลักศรัทธาในพระพุทธศาสนา คือ ความเชื่อการสักการะพระธาตุประจำปีเกิด ในส่วนของล้านนา จะมีความเชื่อว่า ก่อนที่ดวงวิญญาณจะมาอยู่ในครรภ์มารดา ก็จะมีสัตว์ประจำนักษัตร หรือที่ชาวล้านนาเรียกกันว่า “ตั๋วเปิ้ง” จะนำดวงวิญญาณมาพักไว้ที่พระธาตุเจดีย์ หรือที่เรียกกันว่า “ชุธาตุ” และเมื่อถึงเวลา ดวงวิญญาณจะย้ายไปสถิตอยู่ที่กระหม่อมของผู้เป็นบิดาเพียง 7 วัน จากนั้นจะเคลื่อนเข้าสู่ครรภ์มารดา และเมื่อเสียชีวิตลง ดวงวิญญาณนั้นก็จะกลับไปสถิตอยู่ที่พระธาตุเจดีย์เดิมที่เคยจากมา
ในส่วนของหลักพระพุทธศาสนา ได้มีการจัดตามวิธีจัดลำดับปีนักษัตร 12 ปี โดยศาตราจารย์เกียรติคุณ สุรพล ดำริห์กุล ได้บอกเล่าถึงต้นกำเนิดหลักความเชื่อเรื่องพระธาตุปีเปิ้ง ไว้ว่า ได้มีการพบตำนานพระเจ้าเลียบโลก ฉบับดอยเกิ้ง เป็นตำนานเก่า ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 21 มีการสันนิษฐานว่าในช่วงต้นรัตนโกสินทร์ มีพระสงฆ์มาเติมในส่วนภาคผนวก ภาคที่ 12 ซึ่งของเดิมพระเจ้าเลียบโลกจะมีเพียง 10 ผูก 10 ตอน แต่ตอนที่ 12 ได้มีการเพิ่มเข้ามา เกี่ยวกับตำนานพระธาตุปีเปิ้ง และการผนวกของสองหลักความเชื่อนี้ ได้เกิดการส่งต่อ และแพร่หลายมากยิ่งขึ้น ด้วยบารมีของนักบุญล้านนา อย่าง ครูบาศรีวิชัย
“…หลังจากนั้น ก็ได้เกิดคติพระธาตุปีเปิ้ง หรือชุธาตุ เอาของไปถวายธาตุขึ้นในล้านนา โดยมีครูบาศรีวิชัยเป็นพระสงฆ์องค์สำคัญ ที่เป็นผู้กระตุ้น นำเอาพระธาตุปีเปิ้งมาเผยแพร่ เลยทำให้เกิดคติปีเปิ้ง คติประธาตุประจำปีเกิดขึ้นมา เป็นที่นิยมในภาคเหนือ …”
– ศาตราจารย์เกียรติคุณ สุรพล ดำริห์กุล –
เมื่อกาลเวลาแปรเปลี่ยนไป แต่ความศรัทธาไม่เคยจางหาย หลักความเชื่อเรื่องพระธาตุปีเกิดยังคงอยู่ และแพร่หลายมากยิ่งขึ้น ในรูปแบบธรรมเนียมที่เปลี่ยนแปลงไป มีความร่วมสมัยมากยิ่งขึ้น แต่ก็ยังคงซึ่งหลักศรัทธาในพระพุทธศาสนา อย่างการที่พุทธศาสนิกชน นำสัญลักษณ์รูปสัตว์ประจำปีนักษัตรต่าง ๆ ไปถวาย เพื่อเป็นพุทธบูชา ตามพระธาตุองค์สำคัญต่าง ๆ ที่อยู่ในศาสนสถานสำคัญของเชียงใหม่ ซึ่งแต่ละสถานที่ ก็ได้มีการกำหนดพระธาตุประจำปีเกิดไว้โดยเฉพาะ อย่าง พระธาตุศรีจอมทอง ประจำปีชวด พระธาตุวัดพระสิงห์ ประจำปีมะโรง ก็จะมีคนถวายพญานาค พระธาตุเจดีย์พุทธคยา วัดเจ็ดยอด ประจำปีมะเส็ง เราจะเห็นรูปปั้นงูเป็นจำนวนมาก พระธาตุดอยสุเทพ ปีมะแม พระธาตุเจดีย์เกตุแก้วจุฬามณี วัดเกตการาม ประจำปีจอ และพระธาตุอื่น ๆ ที่กระจายในภาคเหนือ อย่าง พระธาตุลำปางหลวง (ปีฉลู) พระธาตุช่อแฮ (ปีขาล) พระธาตุแช่แห้ง (ปีเถาะ) พระธาตุเจดีย์ชเวดากอง (ปีมะเมีย) พระธาตุพนม (ปีวอก) พระธาตุหริภุญชัย (ปีระกา) และพระธาตุดอยตุง (ปีกุน)
“…พระธาตุเหมือนกับกู่กระดูก นาน ๆ ไปพบครั้งหนึ่ง เหมือนเราไปพบกระดูก กู่กระดูกของบรรพบุรุษ เหมือนนาน ๆ ครั้ง ปีใหม่เมือง ไปพบผู้ปกครองที่บ้าน …”
– อาจารย์ ดร. สราวุธ รูปิน-
จากรากฐานความเคารพต่อผืนป่า และบรรพชน ผสมผสานกับกุศโลบายทางโหราศาสตร์ที่แยบยล สู่การเดินทางจาริกแสวงบุญ ที่ดึงดูดผู้คนจากทั่วสารทิศ ให้เดินทางมาสักการะบูชา เสริมบารมีให้แก่ตน โดยผ่านคติความเชื่อพระธาตุประจำปีเกิด นอกจากจะได้บุญแล้ว การมาสักการะที่ศาสนสถานสำคัญ ยังได้ชมความงาม ชมอัตลักษณ์โดดเด่นของตัววัด พร้อมสัมผัสกับวิถีชีวิตของชาวล้านนาที่เป็นหนึ่งในเสน่ห์ของดินแดนแห่งนี้
“…เขาเป็น Soft Power อยู่แล้ว จากความเชื่อของคนท้องถิ่น คนภาคกลาง คนภาคอื่นเข้ามา ก็มานับถือไปด้วย โดยที่แทบจะไม่ต้องโปรโมตอะไรเลย …”
– ศาตราจารย์เกียรติคุณ สุรพล ดำริห์กุล –
ร่วมแสดงความคิดเห็น