เวลา 09.00 น. วันที่ 16 มิถุนายน 2569 ที่ห้องประชุมจอมกิตติ ชั้น 3 ศาลากลางจังหวัดเชียงราย นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เป็นประธานเปิดกิจกรรมเสวนาวิชาการสาธารณะดังกล่าว โดยมีหน่วยงานภาครัฐ นักวิชาการ ภาคประชาชน และผู้สนใจเข้าร่วมรับฟัง
Prof. Danny D. Relible อาจารย์จากมหาวิทยาลัยเท็กซัสเทค สหรัฐอเมริกา เปิดเผยผลการศึกษากรณีการพบตุ่มแผลในปลาแค้ว่า ไม่ได้เกิดจากโรคมะเร็งหรือการสะสมสารก่อมะเร็งตามที่สังคมเคยกังวล แต่เกิดจากการติดพยาธิและการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน ซึ่งได้รับการยืนยันจากการผ่าพิสูจน์และการตรวจทางโลหิตวิทยา อย่างไรก็ตาม การพบความผิดปกติในปลาแค้ซึ่งเป็นปลาหน้าดินที่มีความแข็งแรงตามธรรมชาติ สะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมและระบบนิเวศทางน้ำที่อาจส่งผลให้ภูมิคุ้มกันของสัตว์น้ำอ่อนแอลง จึงถือเป็นตัวชี้วัดทางชีวภาพที่สำคัญในการติดตามสถานการณ์สิ่งแวดล้อม
ผลการวิเคราะห์เปรียบเทียบข้อมูลคุณภาพสิ่งแวดล้อมในอดีตของกรมทรัพยากรธรณี ยังพบว่าคุณภาพสิ่งแวดล้อมในอดีตส่วนใหญ่อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน จึงเป็นหลักฐานสนับสนุนว่าการปนเปื้อนที่ตรวจพบในปัจจุบันมีความเกี่ยวข้องกับกิจกรรมของมนุษย์มากกว่ากระบวนการทางธรรมชาติ โดยแบบจำลองการแพร่กระจายมลพิษชี้ว่า มลพิษข้ามพรมแดนมีสัดส่วนราวร้อยละ 60-75 และมีแนวโน้มเชื่อมโยงกับกิจกรรมเหมืองแร่โลหะหายากมากกว่าเหมืองทองคำ
ด้านความปลอดภัยของสัตว์น้ำเพื่อการบริโภค ผลการตรวจเนื้อปลาพบการปนเปื้อนเกินมาตรฐานเพียง 1 ตัวอย่างตลอดระยะเวลาติดตาม 1 ปี โดยเกิดขึ้นในช่วงฤดูน้ำหลาก ขณะที่เครื่องในปลาและอวัยวะภายในพบการปนเปื้อนเกินมาตรฐานประมาณร้อยละ 30 ของตัวอย่างทั้งหมด จึงแนะนำให้ประชาชนหลีกเลี่ยงการบริโภคเครื่องในปลาจากพื้นที่เฝ้าระวัง ส่วนผลการประเมินน้ำประปาและน้ำดื่มบรรจุขวดพบว่ามีความปลอดภัยสูง เนื่องจากผ่านกระบวนการบำบัดตามมาตรฐาน แต่ไม่ควรนำน้ำจากแม่น้ำหรือแหล่งน้ำธรรมชาติมาบริโภคโดยตรงโดยไม่ผ่านการบำบัด
นักวิชาการยังระบุถึงประเด็นที่ต้องศึกษาต่อเนื่อง ได้แก่ การปนเปื้อนในตะกอนดิน โดยเฉพาะการตรวจวิเคราะห์น้ำในช่องว่างระหว่างเม็ดตะกอนดิน หรือ Pore Water เพื่อประเมินความสามารถในการแพร่กระจายเข้าสู่ระบบนิเวศ รวมถึงการจำแนกแหล่งกำเนิดมลพิษให้ชัดเจนยิ่งขึ้น เพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบการกำหนดนโยบายและการเจรจาความร่วมมือระหว่างประเทศในอนาคต
สำหรับผลกระทบต่อระบบนิเวศ พบว่าสารปนเปื้อนในตะกอนดินส่งผลต่อสิ่งมีชีวิตหน้าดิน เช่น กุ้ง หอย และตัวอ่อนแมลงน้ำ ซึ่งเป็นฐานสำคัญของห่วงโซ่อาหาร และอาจกระทบต่อการสืบพันธุ์และการฟักไข่ของปลาในระยะยาว ขณะที่การประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพประชาชนพบว่า ความเสี่ยงสำคัญเกิดจากการบริโภคสัตว์น้ำหรืออาหารที่มีการสะสมสารปนเปื้อนมากกว่าการสัมผัสน้ำโดยตรง โดยเฉพาะสารหนูในข้าวซึ่งควรมีการติดตามอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากเป็นอาหารหลักของประชาชน
ด้าน ดร.ยุทธพงษ์ ทองพบ อาจารย์คณะวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยนเรศวร กล่าวว่า สารหนูและตะกั่วสามารถสะสมในผิวหนัง เส้นผม ปอด ตับ และไต รวมถึงส่งผลกระทบต่อระบบประสาท ระบบหัวใจ และหลอดเลือด โดยผลกระทบส่วนใหญ่มักเกิดจากการสะสมในระยะยาว 5-10 ปี มากกว่าการเกิดพิษเฉียบพลัน พร้อมแนะนำให้ประชาชนเฝ้าระวังอาการผิดปกติ เช่น จุดด่างดำบนผิวหนัง อาการชาตามปลายมือปลายเท้า อ่อนแรง คลื่นไส้ อาเจียน และปวดท้อง โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ และผู้สูงอายุ
นอกจากนี้ยังย้ำว่า การต้มน้ำไม่สามารถกำจัดโลหะหนักได้ แต่ควรใช้ระบบกรองน้ำที่เหมาะสม พร้อมแนะนำวิธีลดการรับสารหนูจากข้าวด้วยการล้างข้าวหลายครั้ง หรือการต้มข้าวในน้ำเดือดประมาณ 5 นาทีแล้วเทน้ำแรกทิ้งก่อนนำไปหุงต่อ ซึ่งมีผลการศึกษาสนับสนุนว่าสามารถลดปริมาณสารหนูได้อย่างมีนัยสำคัญ
ขณะที่ รศ.ดร.ธนพล เพ็ญรัตน์ อาจารย์คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร กล่าวว่า หากผลการตรวจสอบจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยืนยันว่าน้ำประปาผ่านเกณฑ์มาตรฐาน ประชาชนสามารถใช้อุปโภคบริโภคได้ตามปกติ โดยไม่จำเป็นต้องวิตกกังวลเกินควร ส่วนการใช้น้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติโดยตรงควรผ่านการบำบัดก่อนทุกครั้ง
สำหรับกรณีเด็กลงเล่นน้ำในแม่น้ำกก ผลการประเมินความเสี่ยงพบว่าพื้นที่ส่วนใหญ่ยังอยู่ในระดับที่สามารถใช้ประโยชน์และเล่นน้ำได้อย่างปลอดภัย ยกเว้นบางจุดในแม่น้ำโขงที่มีค่าการปนเปื้อนในตะกอนสูงกว่าพื้นที่อื่น โดยอาการคันหรือผื่นที่อาจเกิดขึ้นหลังเล่นน้ำ มีแนวโน้มเกิดจากเชื้อโรคหรือเชื้อราในน้ำตามธรรมชาติมากกว่าการได้รับพิษเฉียบพลันจากโลหะหนัก
ทั้งนี้ ทีมวิจัยมีแผนจัดทำเว็บไซต์และระบบตรวจสอบข้อมูลผ่าน QR Code เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลคุณภาพน้ำ ตะกอนดิน และผลการตรวจสารปนเปื้อนในสัตว์น้ำได้อย่างสะดวก รวมทั้งเตรียมลงพื้นที่เก็บตัวอย่าง Pore Water ในเดือนกรกฎาคมนี้ และบูรณาการความร่วมมือกับภาคประชาชนและหน่วยงานประมง เพื่อติดตามความหลากหลายของชนิดพันธุ์ปลาและประเมินผลกระทบต่อความมั่นคงทางอาหารในระยะยาวอย่างเป็นระบบ
ร่วมแสดงความคิดเห็น