เมื่อร่างกายได้รับบาดเจ็บจนเกิดบาดแผลขึ้นมา สิ่งแรกที่คนส่วนใหญ่มักจะทำคือการมองหายาทาฆ่าเชื้อมาทาลงบนแผลทันทีด้วยความเชื่อที่ว่าจะช่วยป้องกันการติดเชื้อและทำให้แผลหายเร็วขึ้น ทว่า ในความเป็นจริงแล้ว พฤติกรรมความเคยชินนี้อาจไม่ได้ใช้ได้กับแผลทุกประเภท ยิ่งไปกว่านั้น การใช้ยาปฏิชีวนะแบบทาอย่างพร่ำเพรื่อหรือใช้ผิดวัตถุประสงค์ นอกจากจะไม่ช่วยให้แผลสมานตัวแล้ว ยังอาจส่งผลเสียร้ายแรงต่อผิวหนังและกระบวนการรักษาแผลตามธรรมชาติของร่างกายอีกด้วย
แผลที่ห้ามใช้ยาทาฆ่าเชื้อ
- บาดแผลสะอาดและแผลขนาดเล็กทั่วไป
สำหรับแผลตื้น ๆ เช่น แผลมีดบาดเล็กน้อย แผลถลอก หรือแผลจากการโดนกระดาษบาดที่ไม่ได้สัมผัสกับสิ่งสกปรก ร่างกายมนุษย์มีกลไกในการเยียวยาตัวเองที่ยอดเยี่ยมอยู่แล้ว การล้างแผลด้วยน้ำสะอาดหรือน้ำเกลือปราศจากเชื้อก็เพียงพอต่อการขจัดสิ่งแปลกปลอม ในกรณีนี้จึงไม่มีความจำเป็นต้องใช้ยาทาฆ่าเชื้อ เนื่องจากตัวยาอาจไปรบกวนการเจริญเติบโตของเซลล์ผิวหนังใหม่ และทำให้แผลแฉะจนหายช้ากว่าเดิม
- บาดแผลลึก แผลฉีกขาดรุนแรง หรือแผลจากสัตว์กัด
หากเป็นบาดแผลที่กินลึกไปถึงชั้นกล้ามเนื้อ แผลที่มีเลือดไหลไม่หยุด หรือแผลที่เกิดจากสุนัขหรือแมวกัด การทายาเองที่บ้านถือเป็นเรื่องที่อันตรายมาก เพราะเนื้อครีมหรือขี้ผึ้งจะเข้าไปอุดกั้นบาดแผล ส่งผลให้เชื้อแบคทีเรียประเภทที่ไม่ชอบออกซิเจนเจริญเติบโตได้ดีในส่วนลึกของแผล ยิ่งไปกว่านั้น แผลลักษณะนี้เสี่ยงต่อการติดเชื้อบาดทะยักสูง จึงควรล้างแผลให้สะอาดแล้วรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการรักษาที่ถูกต้องแทนการพึ่งพาเพียงยาทาฆ่าเชื้อเท่านั้น
- บาดแผลที่เกิดจากการแพ้สารเคมีหรือมีอาการระคายเคือง
แผลผื่นคัน แผลพุพองจากการแพ้ หรือแผลที่มีการอักเสบโดยไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย การนำยาฆ่าเชื้อไปทาจะยิ่งเป็นการซ้ำเติมผิวหนังให้เกิดการระคายเคืองหนักขึ้น เพราะส่วนประกอบในเนื้อยาบางชนิดอาจกระตุ้นให้เกิดอาการแพ้สัมผัส (Contact Dermatitis) ส่งผลให้แผลบวมแดงและขยายวงกว้างขึ้นกว่าเดิมอย่างน่าใจหาย
ข้อควรระวังเพิ่มเติม
นอกเหนือจากการเลือกประเภทแผลแล้ว สิ่งที่ต้องระวังอย่างยิ่งคือการใช้ยาติดต่อกันเป็นเวลานานเกินความจำเป็น เนื่องจากการทายาฆ่าเชื้อต่อเนื่องกันเกิน 1-2 สัปดาห์ อาจทำให้เชื้อแบคทีเรียในท้องถิ่นเกิดการปรับตัวและนำไปสู่ภาวะเชื้อดื้อยา ซึ่งจะทำให้การรักษาในอนาคตทำได้ยากลำบากยิ่งขึ้น
การดูแลบาดแผลอย่างถูกวิธีเริ่มต้นจากการประเมินลักษณะของแผลอย่างสมเหตุสมผล แม้ว่ายาทาฆ่าเชื้อจะมีประโยชน์ในการยับยั้งเชื้อโรค แต่ก็ไม่ใช่ยาสารพัดประโยชน์ที่จะใช้ได้กับทุกสถานการณ์ ดังนั้น การรักษาความสะอาดของแผลเป็นหลัก และเลือกใช้ยาเฉพาะในกรณีที่มีข้อบ่งชี้ของการติดเชื้อแบคทีเรียอย่างชัดเจน หรือปรึกษาแพทย์และเภสัชกรทุกครั้งก่อนใช้ จะเป็นแนวทางที่ช่วยให้ร่างกายฟื้นฟูได้อย่างเหมาะสมที่สุด
ร่วมแสดงความคิดเห็น