ร้อยเรื่องเมืองล้านนา

พลตรีมหาอำมาตย์โท เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 10 (พ.ศ. 2454-2486) เจ้าหลวงจักรคำขจรศักดิ์มีพระนามเดิมว่า เจ้าน้อยจักรคำ เป็นโอรสของเจ้าหลวงอินทยงยศโชติ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 9 กับแม่เจ้ารถแก้ว สมภพ ณ วันพุธ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ปีกุน สัปตศก จุลศักราช 1237 ตรงกับวันที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2418 ที่คุ้มหลวงลำพูน มีภาดาและภคินีร่วมเจ้าบิดาและมารดา ดังนี้ 1. เจ้าหญิงแก้วมุกดา 2. เจ้าชายตุ้ย (ถึงแก่อนิจกรรมตั้งแต่ยังเยาว์) 3. เจ้าน้อยจักรคำ และ 4. เจ้าหญิงแก้วมาเมือง (ถึงแก่อนิจกรรมตั้งแต่ยังเยาว์) และ 5. เจ้าหญิงคำหล้า หรือเจ้าหญิงหล้า มีภาดาและภคินี ร่วมเจ้าบิดา 2 องค์ คือ 1. […]

แท่งหินจารึกประวัติศาสตร์ทั้ง 36 หลัก ซึ่งถือได้ว่าเก่าแก่ที่สุดในอาณาจักรล้านนาเหล่านี้ ถูกจัดแสดงให้ชมอยู่ในพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติหริภุญไชย โดยแบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม คือ ศิลาจารึกสมัยหริภุญชัย ราวพุทธศตวรรษที่ 17 มีอยู่จำนวน 8 หลัก กลุ่มที่สอง ศิลาจารึกสมัยล้านนา ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 20 ลงมามีอยู่จำนวน 31 หลัก ศิลาจารึกสมัยหริภุญชัยทั้ง 8 หลักนั้นจารึกด้วยอักษรมอญ ส่วนไวยากรณ์หรือการผูกอักขระมีทั้งแบบที่ใช้ภาษามอญและภาษาบาลี จารึกบางหลักระบุชัดเจนถึงชื่อเจ้าผู้ครองนคร เช่น พระเจ้าสววาธิสิทธิ หรือ พระเจ้าสรรพสิทธิ ได้กล่าวถึงการที่พระองค์ทรงผนวช พร้อมด้วยพระโอรสในปี พ.ศ.1628 เป็นต้น ส่วนศิลาจารึกสมัยล้านนานั้นจารึกด้วยอักษรธรรม หรืออักษรไทยล้านนา มีอายุอยู่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 20-21 จารึกที่ปรากฏบนแท่งหินส่วนใหญ่จะกล่าวถึงเรื่องราวของการอุทิศบุญกุศลถวายแด่พระสงฆ์ เนื่องในโอกาสงานสำคัญต่าง ๆ ถ้าจะให้สืบสาวถึงบรรพบุรุษต้นตระกูลของอักษรมอญ และอักษรขอมให้ลึกยิ่งขึ้นไปอีก ก็จะพบว่าทั้งคู่มีต้นกำเนิดมาจาก อักษรคฤนถ์ ของอินเดียทางตอนใต้ในช่วงราชวงศ์ปัลลวะ กล่าวโดยสรุปก็คือ อักษรไทยที่เราใช้เขียนกันอยู่ทุกวันนี้มีรากเหง้ามาจากอักษรพราหมของอินเดียที่แตกหน่อออกกอเป็นอักษรเทวนาครีของฝ่ายเหนือและอักษรคฤนถ์ของฝ่ายใต้ ส่วนความเป็นมาของอักษรธรรมหรืออักษรไทยล้านนา ที่เคยได้รับความนิยมอย่างสูงสุดระหว่างพุทธศตวรรษที่ 20-24 พบหลักฐานเก่าแก่สุดว่ามีมาแล้วตั้งแต่ปี พ.ศ.1919 ร่วมสมัยกับ […]

ดินแดนสามเหลี่ยมทองคำ คือ จุดที่ประเทศไทย ลาว และพม่ามาบรรจบกัน เป็นที่ ๆ แม่น้ำสบรวกไหลมารวมกับแม่น้ำโขง และยังหมายถึงพื้นทีบริเวณกว้างครอบคลุมสามประเทศ และในพื้นที่นี้เองที่มีการปลูกฝิ่นผลิตเฮโลอีน ลักลอบนำออกไปขายอันเป็นที่มาของตำนานการค้าฝิ่นที่ดังกระฉ่อนไปทั่วโลก เมื่อได้ยินคำว่า “สามเหลี่ยมทองคำ” คนส่วนมากมักจะนึกถึง ดอกฝิ่น ชาวไทยภูเขา รวมถึงเทือกเขาที่ปกคลุมไปด้วยเมฆหมอกและแม่น้ำโขง แต่ภาพที่มักนึกถึงกันมากที่สุดคงเป็นภาพของฝิ่นและเฮโลอีน ภาพความลึกลับ ดินแดนน่าสะพรึงกลัวของการปลูกฝิ่นและกลอบค้าฝิ่น ขณะที่ภาพของสงครามกลางเมือง กองทหารและการสู้รบก็ยังคงอยู่ในห้วงมโนของผู้คนมานานกว่าครึ่งศตวรรษ การกวาดล้างโรงงานผลิตเฮโลอีน คาราวานขนฝิ่นไปตามเส้นทางในป่าปรากฏเป็นข่าวทางหน้าหนังสือพิมพ์อยู่ทุกเมื่อเชื่อวัน ด้วยความที่เป็นดินแดนแห่งปริศนานี่เอง ทำให้ชื่อ “สามเหลี่ยมทองคำ” เป็นแหล่งผลิตเฮโลอีนกว่าครึ่งของจำนวนที่มีอยู่ทั้งหมดในโลก สามเหลี่ยมทองคำ จึงถือเป็นรากเหง้าของอาชญากรรมและการกระทำอันทุจริตที่เกิดขึ้นในทวีปเอเชีย จนแพร่ไปสู่แอฟริกา ยุโรปและอเมริกา ทุกปีมีนักท่องเที่ยวนับแสนคนจากทั่วโลกเดินทางมาเยือนดินแดนแห่งการปลูกฝิ่น ที่ชื่อ “สามเหลี่ยมทองคำ” กระทั่งปี พ.ศ. 2531 สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ได้ทรงริเริ่มโครงการพัฒนาดอยตุงขึ้นในจังหวัดเชียงราย โครงการนี้มีจุดมุ่งหมายในการคืนผืนป่าและฟื้นฟูสภาพชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่เทือกเขานางนอน รวมถึงหยุดการปลูกฝิ่นในดินแดนแห่งนี้ หลายปีผ่านไปสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ได้ทรงริเริ่มโครงการที่จะช่วยให้การศึกษาแก่ประชาชนในเรื่องประวัติศาสตร์ของฝิ่นในดินแดนสามเหลี่ยมทองคำ เพื่อเป็นการปลุกจิตสำนึกให้ประชาชนร่วมกันต่อต้านยาเสพติด ให้คนเข้าใจว่า ยาเสพติดประเภทต่าง ๆ ไม่เฉพาะจะก่อให้เกิดปัญหากับประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่นี้เท่านั้น แต่ยังสร้างปัญหาให้กับประชากรและสังคมโลก การริเริ่มโครงการในครั้งนั้น ส่งผลสืบเนื่องให้เกิด “หอฝิ่น อุทยานสามเหลี่ยมทองคำ” ภายในพื้นที่กว่า […]

วัดจามเทวี แต่เดิมเรียกกันว่า วัดสังฆราม ต่อมาภายหลังเรียกว่า วัดกู่กุด เป็นวัดโบราณเก่าแก่และมีความสำคัญในประวัติศาสตร์มากที่สุดวัดหนึ่งในจังหวัดลำพูน ใครเป็นผู้สร้างวัดจามเทวีและสร้างมาแต่ครั้งใด ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัด ส่วนใหญ่เป็นการสันนิษฐานจากเอกสารซึ่งปรากฏในภายหลังประกอบตำนาน และนิยายปรัมปราบ้างเท่านั้น เนื่องจากโบราณสถานสำคัญในวัดจามเทวีที่เก่าแก่ มีประวัติความเป็นมาค่อนข้างสับสนเพียง 2 แห่ง คือ กู่จามเทวี หรือกู่กุด หรือสุวรรณจังโกฏเจดีย์ กับรัตนเจดีย์ ซึ่งเรียกกันทั่วไปว่า เจดีย์แปดเหลี่ยม ซึ่งมีเอกสารและตำนานต่าง ๆ กล่าวถึงโบราณสถานทั้งสองแห่งขัดแย้งกันมาก บางแห่งกล่าวว่า พระนางจามเทวีปฐมกษัตริย์แห่งเมืองหริภุญชัย โปรดให้สร้างพระบรมธาตุสุวรรณจังโกฏ พร้อมทั้งได้สถาปนาวัดจามเทวี ส่วนเอกสารบางแห่งกล่าวว่า พระราชโอรสของพระนางจามเทวี คือ เจ้ามหันตยศและเจ้าอนันตยศ โปรดให้สร้างวัดจามเทวีขึ้น เพื่อถวายพระเพลิงพระศพของพระนางจามเทวี และภายหลังจากถวายพระเพลิงพระศพของพระนางจามเทวีแล้ว จึงโปรดให้สร้างเจดีย์เหลี่ยมมียอดหุ้มด้วยทอง เรียกชื่อว่า “สุวรรณจังโกฏ” ในตำนานจามเทวีฉบับแปลจากภาษาไทยยวน กล่าวว่า “พระยามหันตยศก็เลิกทราก ส่งสะการแม่แห่งตนเสียยังป่าไม้ยาง แล้วเอากระดูกช้อนแว่นหวีไปรวมกันก่อเป็นเจดีย์ไว้ชื่อว่า สุวรรณจังโกฏ หนใต้เวียงหริภุญชัยวันนั้นแล…” ส่วนในตำนานมูลศาสนากล่าวว่า ครั้นถวายพระเพลิงเสร็จก็แห่พระอัฐิเลียบมาหนวันออกเวียง แล้วก่อพระเจดีย์บรรจุพระอัฐิ เครื่องใช้ เครื่องประดับ ของพระนางจามเทวีไว้รองรับพระอัฐิของพระนางจามเทวี ให้ชื่อว่า สุวรรณจังโกฏเจดีย์ นอกจากนั้นในตำนานจามเทวีหริภุญชัยเชียงใหม่ ก็กล่าวพ้องต้องกันกับตำนานมูลศาสนา […]

เชียงตุงเคยเป็นหัวเมืองเก่าแก่ของอาณาจักรล้านนา และมีประวัติศาสตร์ของการก่อตั้งเมืองอยู่ในยุคสมัยเดียวกับล้านนา จึงทำให้ในอดีตสองเมืองนี้มีความสัมพันธ์อันดีต่อกัน ยิ่งในระยะหลัง ราชสำนักเชียงใหม่กับเชียงตุงยิ่งแน่นแฟ้นกันมากขึ้น เมื่อมีราชตระกูลของทั้งสองอภิเษกสมรสกัน ดังนั้นเชียงใหม่และเชียงตุงจึงคล้ายเป็นบ้านพี่เมืองน้องกันมาแต่ไหนแต่ไร จากความผูกพันกันทางเครือญาติและวัฒนธรรมที่คล้ายคลึงนี่เอง จึงทำให้เชียงตุงมีอะไรคล้ายกับเชียงใหม่ ทว่าเป็นเมืองเชียงใหม่เมื่อราว 100 ปีก่อน โดยเฉพาะรูปทรงของอาคารบ้านเรือนที่สร้างด้วยไม้สักชั้นเดียวมุงหลังคาด้วยกระเบื้องดินขอ หรือกระเบื้องดินเผา ทำให้นึกย้อนถึงอดีตถนนท่าแพที่ในเวลานั้นเต็มไปด้วยอาคารไม้ดังกล่าว ปัจจุบันเชียงใหม่ไม่มีอาคารที่ว่าแล้ว แต่ในเชียงตุงยังคงมีให้เห็นบนถนนแทบทุกสาย การเดินทางเข้าไปยังเมืองเชียงตุง ในยุคเปิดเสรีด้านการท่องเที่ยวของรัฐบาลเมียนมา ทำให้ดูเหมือนว่าจะล่นระยะเวลาได้พอสมควร จากเมื่อก่อนที่ออกจากอำเภอแม่สาย เชียงรายประมาณ 8 โมงเช้าถึงเชียงตุง 4 โมงเย็น ตอนนี้อาจใช้เวลาเพียงแค่ไม่ถึง 4 ชั่วโมงเท่านั้น เพราะถนนหนทางได้รับการพัฒนาและทำขึ้นใหม่ในหลาย ๆ ช่วงจากอำเภอแม่สายเราใช้เส้นทางสาย ท่าขี้เหล็ก – ท่าเดื่อ ระยะทางประมาณ 60 กม. เมื่อมาถึงบ้านท่าเดื่อมีทางบรรจบกับถนนหลักอีกสาย หากเลี้ยวขวาจะไปเมืองยอง เลี้ยวซ้ายไปเชียงตุง ถนนในช่วงนี้ได้รับการซ่อมแซมราดผิวถนนขึ้นใหม่สามารถทำความเร็วได้ ระยะทาง 120 กม.จากตรงนี้ใช้เวลาไม่ถึง 3 ชั่วโมงก็ถึงเมืองเชียงตุง เมืองใหญ่อันดับหนึ่งบนแผ่นดินรัฐฉานทางฝั่งตะวันออกของเมียนมา เมืองเชียงตุง เป็นเมืองเล็ก ๆ ในโอบล้อมของภูเขา หากจะเปรียบให้เข้าใจง่ายและเห็นภาพได้ชัด ก็ให้นึกถึงเมืองแม่ฮ่องสอน ที่มีอาคารบ้านเรือนปลูกลดหลั่นกันลงมาจากเนินเขา […]

ภาพเงาสะท้อนน้ำของมหาปราสาทหินที่ได้ชื่อว่าเป็นหนึ่งในเจ็ดสิ่งมหัศจรรย์ของโลกในรอบพันปีปรากฏขมึงอยู่เบื้องหน้าในวันเวลาแห่งปลายฤดูฝน สะกดความสนใจคนจากทั่วทุกมุมโลกให้เพ่งพินิจถึงความอลังการขององค์ปราสาทนครวัด ซึ่งได้ชื่อว่าเป็น “โคตรปราสาท” ของกัมพูชา จนกระทั่งนักประวัติศาสตร์ชาวอังกฤษอาร์โนลด์ ทอยบี กล่าวว่า …see Angkor and die… (…อย่าเพิ่งด่วนตาย ถ้ายังไม่ได้ไปดูนครวัด…) มหาปราสาทยังโอฬารตระการฟ้า เหมือนเมื่อกว่า 1,000 ปีก่อนที่พระราชอาณาจักรขอมแห่งสุริยวรมันที่ 2 ยังเกริกไกร ขณะที่ใครต่อใครใฝ่ฝันจะได้มายลนครวัดสักครั้งหนึ่งในชีวิต ปราสาทนครวัดสร้างขึ้นโดยบรรพชนชาวเขมรตั้งแต่ครั้งยังเป็นอาณาจักรขอม ในสมัยพระเจ้ายโสวรมันที่ 1 (ครองราชย์ พ.ศ.1432) ต่อเนื่องถึงสมัยพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 (พ.ศ.1545) จนถึงยุคพระเจ้าสุริยวรมันที่ 2 (พ.ศ.1656) อาณาจักรขอมรุ่งเรืองถึงขีดสุดในสมัยพระ เจ้าชัยวรมันที่ 7 ราวพุทธศตวรรษที่ 18 ก่อนหน้าการก่อกำเนิดของอาณาจักรสุโขทัยหลังจากนั้นก็อ่อนแอลงจนในที่สุดก็ถึงกาลล่มสลาย ดินแดนกัมพูชาหรืออาณาจักรขอมโบราณนั้น ได้รับอิทธิพลทางศาสนาและวัฒนธรรมมาจากอินเดีย โดยเฉพาะความเชื่อตามคติในศาสนาพราหมณ์หรือฮินดู ซึ่งเข้ามามีอิทธิพลก่อนพุทธศาสนาเนิ่นนานนัก ศาสนานี้ยกย่องกษัตริย์เสมอดั่งเทพเจ้า เรียกว่า “ลัทธิเทวราชา” หมายความว่ากษัตริย์คือตัวแทนของเทพเจ้าที่อยู่บนโลกมนุษย์ ดังนั้นการสร้างเทวสถานหรือเทวาลัย จึงเป็นพระราชภารกิจของกษัตริย์ขอมทุกพระองค์ ที่จะต้องสร้างปราสาทหินเป็นเทวาสถานถวายแด่บรรพบุรุษหรือถวายแด่พระองค์เอง ปราสาทจึงเปรียบเสมือนศาสนสถานอันถือเป็นที่ประทับของเทพเจ้าบนโลกมนุษย์ มีการขุดคูน้ำ ชาวเขมรเรียกว่า “บาราย” อยู่ล้อมรอบ มีลวดลายสลักหินเป็นรูปพญานาคซึ่งเป็นสัญลักษณ์น้ำและความอุดมสมบูรณ์ […]

ห่างจากตัวจังหวัดแพร่ไปประมาณ 2 กม. ทางทิศตะวันออก ที่บ้านหมู่ที่ 6 ต.เหมืองหม้อ อ.เมืองแพร่ จะพบกับวัดที่มีความเก่าแก่ของบ้านเหมืองค่า และมีตำนานเล่าขานที่บันทึกไว้เป็นหลักฐานเกี่ยวกับอภินิหารของวัดเหมืองค่าจนเป็นที่เลื่อมใสของชาวบ้านทั่วไปวัดเหมืองค่าเดิมมีชื่อว่า “วัดสงัดดงเย็น”สร้างขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้นประมาณ พ.ศ. 2180 วัดเหมืองค่ามีโบราณวัตถุและโบราณสถานที่สร้างความเคารพสักการะแก่ชาวบ้านสิ่งแรกคือ พระธาตุเหมืองค่าเป็นพระธาตุที่เก่าแก่ไม่ปรากฏหลักฐานว่าสร้างขึ้นตั้งแต่เมื่อใดชาวบ้านเหมืองค่าถือว่าพระธาตุนี้เป็นพระธาตุศักดิ์สิทธิ์ในยามวิกาลของวันพระ ชาวบ้านมักจะเห็นดวงแก้วสีเขียวออกจากพระธาตุแล้วลอยไปทางทิศตะวันตก เรื่องนี้นายจรัญ เหมาะดี อดีตผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 6 ได้ยืนยันว่าเป็นเรื่องจริงตนเคยเห็นอยู่เสมอตอนที่บวชเป็นพระจำพรรษาอยู่ที่วัดเหมืองค่าพระธาตุวัดเหมืองค่าได้รับการบูรณะเมื่อปี พ.ศ. 2534 แต่คงรูปลักษณ์แบบเก่าทุกประการ ขณะนี้ชาวบ้านและผู้มีจิตศรัทธาจากกรุงเทพมหานคร ประสงค์จะซ่อมแซมยอดพระธาตุใหม่เพื่อบรรจุทองคำที่ยอดพระธาตุ แต่ยังไม่ได้ดำเนินการเนื่องจากงบประมาณยังไม่เพียงพอพระอุโบสถวัดเหมืองค่า เป็นพระอุโบสถเก่าแก่ สร้างเมื่อ พ.ศ. 2180 กว้าง 2 วา 1 ศอก ยาว 3 วา 2 ศอก ชาวบ้านจึงเรียกว่า “โบสถ์น้อย”เพราะเป็นอุโบสถที่มีขนาดเล็ก มีผู้เล่าสืบต่อกันมาว่าท่านผู้สร้างโบสถ์น้อยได้ฝังของมีค่าและพระทองคำไว้ในพิธีฝังลูกนิมิตสันนิฐานจากหลักฐานที่ได้ขุดพบในปี พ.ศ. 2493 ซึ่ง นายเพ็ชร พงษ์มณี อดีตผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 5 (บ้านสะบู) ในสมัยนั้น พร้อมทั้งชาวบ้านได้แผ้วถางบริเวณรอบ ๆ […]