ร้อยเรื่องเมืองล้านนา

หากกล่าวถึงความสำคัญขององค์พระพิฆเนศ ถือได้ว่าเป็นเทพเจ้าองค์หนึ่งในศาสนาฮินดู พระพิฆเนศมีชื่อเรียกอยู่หลายชื่อได้แก่ พระคเนศ พระพิฆเนศ พระคณปติ ตามตำนานของศาสนาฮินดู กล่าวว่า พระพิฆเนศ เป็นโอรสของพระศิวะกับนางปารวดี (พระอุมา) ที่มีลักษณะร่างกายเป็นมนุษย์มีเศียรเป็นช้าง ชื่อของพระคเนศ ปรากฏเป็นครั้งแรกของยุคปราณะอินเดีย ในฐานะเทพเจ้าแห่งอุปสรรค ผู้บันดาลให้เกิดอุปสรรคและบันดาลให้เกิดความสำเร็จ เนื่องจากพระคเนศเป็นที่นับถือมาทุกยุคทุกสมัย จึงปรากฏรูปเคารพในรูปแบบของงานประติมากรรมอยู่มากมาย ทั้งที่แกะจากศิลา โลหะสำริด ทองเหลือง ปูนปั้น ดินเผา ไม้และงาช้าง อันเป็นเครื่องยืนยันถึงการนับถือพระพิฆเนศในดินแดนต่าง ๆ โดยเฉพาะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อันได้แก่อาณาจักรฟูนัน อาณาจักรกัมพูชา อาณาจักรจัมปา ในเวียดนาม อาณาจักรพม่า ชวา เรื่อยมาจนถึงอาณาจักรทวารวดีในไทย และอาณาจักรศรีวิชัยในคาบสมุทรสุมาตรา ในประเทศไทยมีการนับถือพระคเนศ หรือพระพิฆเนศ ในฐานะเทพสำคัญด้านต่าง ๆ โดยเฉพาะในด้านแห่งความสำเร็จ จึงมีพิธีกรรมที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ พระราชพิธีในราชสำนักไทยที่ถือปฏิบัติสืบต่อกันมาตั้งแต่สมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก คือ พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระราชพิธีตรียัมพวายตรีปวาย และพระราชพิธีสมโภชขึ้นระวางช้างเผือก ในงานด้านนาฏศิลป์ ดุริยางคศิลป์ และการช่างไทย ก็มีการนับถือพระพิฆเนศ โดยจะบูชาในพิธีไหว้ครูก่อนการแสดงหรือการเรียนศาสตร์นั้น ๆ ด้วย เชื่อว่าท่านเป็นเทพเจ้าแห่งอุปสรรคบูชาท่าน เพื่อป้องกันมิให้เกิดอุปสรรคอันจะนำไปสู่ความสำเร็จ ทั้งยังบูชาในฐานะที่ทรงมีสติปัญญาหลักแหลม เพื่อผลแห่งปัญญาตนในการเรียน […]

สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้มีการอนุรักษ์เรือนโบราณของล้านนาขึ้น เริ่มจากการสำรวจเรือนที่ควรแก่การอนุรักษ์และรื้อย้ายมาปลูกใหม่ในบริเวณสำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เพื่อทำเป็นพิพิธภัณฑ์ขึ้นปัจจุบันได้อนุรักษ์และรวบรวมเรือนโบราณประเภทต่าง ๆ ไว้จำนวน 7 หลัง เพื่อให้เป็นแหล่งรวบรวมและเผยแพร่ความรู้ทางด้านประวัติศาสตร์อันได้แก่ เรือนคิวริเปอล์ (เรือนลุงคิว) เรือนไทลื้อ (หม่อนตุด) เรือนกาแล (อุ๊ยผัด) เรือนพื้นบ้านล้านนา (อุ๊ยแก้ว) เรือนกาแล (พญาวงศ์) และยุ้งข้าวหรือหลองข้าว เรือนชาวเวียงเชียงใหม่ (พญาปงลังกา) เรือนทรงปั้นหยา (หลวงอนุสารสุนทร) ซึ่งปัจจุบันสำนักส่งเสริมฯ ได้ทำการปรับปรุงให้เป็นพิพิธภัณฑ์แบบมีชีวิต (live museum) ที่สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ของผู้คนและรูปแบบของสถาปัตยกรรมล้านนาอันงดงาม เรือนลุงคิว เป็นที่ตั้งของสำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมนั้น เป็นอาคารรูปทรงอิทธิพลสถาปัตยกรรมตะวันตกหรือทรงอาณานิคมหรือแบบโคโลเนียล สร้างขึ้นราว พ.ศ. 2465 เจ้าของเดิม คือ Mr. Arther Lionel Queripel ในอดีตบ้านหลังนี้เคยปลูกไม้ดอกและไม้ผลนานาชนิด โดยเฉพาะสตรอเบอรี่ นายคิวริเปอล์ คือ คนแรกที่นำมาปลูกในเมืองไทย ต่อมามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้กำหนดให้อาคารหลังนี้เป็นสถานที่ทำการของสำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2537 เป็นต้นมา เรือนไทลื้อ […]

จังหวัดพะเยาเมืองเล็กที่สงบเงียบ ริมฝั่งกว๊านกว้างใหญ่สุดหูสุดตา ก่อนหน้านี้ไม่นาน ผมมีโอกาสได้นั่งเรือชมความงามของกว๊านและเก็บเกี่ยวเรื่องราวของชาวประมงแห่งกว๊านพะเยา มาวันนี้ผมละทิ้งจากผืนน้ำกว้างเดินทางขึ้นสู่วัดอนาลโยทิพยาราม บนยอดดอยบุษราคัม สถานที่ปฏิบัติธรรมที่ร่มรื่นและยังเป็นวัดสำคัญวัดหนึ่งของจังหวัดพะเยา บริเวณด้านล่างของวัดอนาลโย มีการจัดส่วนร้านค้าและลานจอดรถไว้ที่เชิงดอย แยกส่วนจากเขตอันร่มรื่นเงียบสงบของวัด ที่ตั้งไว้บนดอยอย่างชัดเจน โดยมีบันไดคอนกรีตสลักลวดลายอันงดงามนำขึ้นไปสู่บริเวณวัด แมกไม้สองข้างทางยังเขียวขจีดำรงความเป็นธรรมชาติไว้อย่างสมบูรณ์ ที่ไหล่ดอยมีพระพุทธรูปองค์ใหญ่นามพระพุทธเมตตานภาวิสุทธิมงคล ตั้งตระหง่านอยู่กลางแจ้ง ไว้ให้พุทธศาสนิกชนได้กราบไหว้ ตามเส้นทางเดินอันร่มรื่นใต้ร่มใบของแมกไม้ป่าเต็งรัง จะพบหอพระแก้ว อันเป็นสถานที่ประดิษฐานพระแก้วและเป็นหอปฏิบัติธรรมอันเงียบสงบ ด้านหลังจะมีลานเปิดโล่งมองเห็นผืนป่าอันแน่นขนัดเขียวขจีและหุบดอยอันสลับซับซ้อน จากหอพระแก้วลึกเข้าไปจะเป็นเขตสังฆาวาส ที่ไม่ใช่เขตหวงห้าม แต่เป็นเขตคามแห่งการปฏิบัติธรรมที่ใครก็เข้าไปได้ แต่ควรจะให้ความเคารพสถานที่ สำรวมระวังกิริยาอาการ เพราะสถานที่นี้ต้องการความเงียบสงบ ความวิเวกในท่ามกลางธรรมชาติเพื่อการปฏิบัติธรรมของพระภิกษุสงฆ์ บริเวณนี้จะมีศาลาริมดอยที่ประดิษฐานพระพุทธรูปเก่ามากมายนับร้อยองค์ ที่ริมศาลา เราสามารถมองเห็นทิวทัศน์อันกว้างไกลของดอยหนอกและที่ราบลุ่มเบื้องล่าง มองเห็นทุ่งนา และกว๊านพะเยาอยู่ไกลลิบ นอกจากนั้นที่นี่ยังเป็นมุมมองอันงดงามในยามอรุณรุ่ง โดยเฉพาะในฤดูหนาว ที่มักเป็นเช้าแห่งการนัดพบกันของสายหมอกและแสงตะวันทำให้เกิดภาพฝันอันงดงาม วัดอนาลโย สถานที่ปฏิบัติธรรมอันสงบงดงามท่ามกลางธรรมชาติแห่งนี้ สร้างขึ้นด้วยแรงศรัทธาของผู้เลื่อมใสในพระพุทธศาสนาและวัตรปฏิบัติของพระปัญญาพิศาลเถร (หลวงพ่อไพบูลย์ สุมังคโล) พระสายวิปัสนาผู้มีลูกศิษย์ลูกหาให้ความศรัทธามากมาย จนสามารถสร้างวัดอันงดงามและเป็นสถานที่ปฏิบัติธรรมอันเงียบสงบบนดอยบุษราคัมแห่งนี้ โบราณสถานอันศักดิ์สิทธิ์ของวัดอนาลโยที่เห็นเด่นชัดเมื่อเวลาเดินทางมาที่นี่ก็คือ ซุ้มประตูที่ทำด้วยหินทรายและปูนปั้นดินขาว มีลักษณะรูปทรงศิลปแบบล้านนาบริเวณทางเดินปูด้วยหินทรายประมาณ 200 ขั้น เมื่อเดินขึ้นไปถึงด้านบนจะพบกับซุ้มประตูอิฐ หอพระพุทธชินราช พระพุทธเมตตานภาวิสุทธิมงคล รัตนเจดีย์บริวาร 5 องค์ เมื่อเดินเข้าไปจะพบพระอุโบสถที่สวยงามด้วยปูนปั้นเป็นศิลปสมัยเชียงแสน ใกล้กันเป็นซุ้มประตูมังกร […]

จังหวัดลำพูนเป็นเมืองเล็ก ๆ ที่อยู่ไม่ไกลจากเชียงใหม่ เมืองแห่งนี้มีประวัติความเป็นมาที่น่าสนใจและเป็นเมืองเก่าแก่เมืองหนึ่งในอาณาจักรล้านนา เมืองลำพูน หรือ เมืองหริภุญไชย สร้างขึ้นเมืองปี พ.ศ. 1439 ถือได้ว่านครหริภุญชัยเป็นเมืองที่ตั้งขึ้นก่อนเมืองอื่นในอาณาจักรล้านนา ตามตำนานกล่าวว่า มีฤๅษี 2 องค์ คือ วาสุเทพฤๅษีและสุกันตฤๅษี ซึ่งเป็นเพื่อนสนิทกัน วันหนึ่งฤๅษีทั้ง 2 องค์ ได้เอาไม้เท้าขีดพื้นดินเป็นรูปหอยวงรีแล้วเนรมิตรให้เป็นเมืองขึ้นตั้งชื่อว่า “นครหริภุญชัย”  หลังจากนั้นฤๅษีทั้งสอง จึงได้ไปอัญเชิญ พระนางจามเทวี ธิดาของพระเจ้ากรุงละโว้จากเมืองลพบุรีขึ้นมาครองเมืองลำพูน พระนางจามเทวีได้เสด็จขึ้นมายังนครหริภุญชัย โดยทางเรือ ขึ้นมาตามลำน้ำปิง ใช้เวลากว่า 4 เดือน เมื่อพระองค์เสด็จมาถึงยังเมืองหริภุญไชย ชาวเมืองได้จัดงานเฉลิมฉลองต้อนรับเป็นเวลาหลายวัน วาสุเทพฤๅษี หรือสุเทวะฤๅษี มีอาศรมที่พำนักอยู่ที่ “ม่อนฤๅษี” อยู่บริเวณหลังวัดดอยติ ตำบลป่าสัก อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน ตำนานยังกล่าวอีกว่าที่ม่อนฤๅษี เป็นสถานที่บรรจุพระเครื่องของขลัง วัดดอยติ ได้แก่ พระเลี่ยม พระสิบสอง เป็นต้น ในระยะหลังมีนักขุดสมบัติลักลอบมาขุดเอาของขลังเหล่านี้ไปจนหมดสิ้น ปัจจุบันม่อนฤๅษีนี้ หลงเหลืออยู่เพียงรูปปั้นฤๅษี ที่ก่อด้วยอิฐ ประดิษฐานไว้ในศาลา […]