ร้อยเรื่องเมืองล้านนา

วัดพระสิงห์วรมหาวิหารเป็นอารามที่พระเจ้าผายู ทรงสถาปนาขึ้นประมาณพุทธศักราช 1888 เดิมเรียกว่า วัดลีเชียง โดยที่หน้าวัดเป็นท้องสนามประชาราษฎรมาประชุมซื้อขายสินค้ากันจนกลายเป็นตลาดลีเชียง (ลี หมายถึง ตลาด) และเรียกชื่อวัดว่าวัดลีเชียงไปด้วย ประมาณ พ.ศ. 1943 เจ้ามหาพรหมได้อัญเชิญพระพุทธสิหิงค์มาจากกำแพงเพชรและนำไปถวายแต่พระเจ้าแสนเมืองมา พระเจ้าแสนเมืองมาจะอัญเชิญไปประดิษฐานวัดบุปผาราม(วัดสวนดอกปัจจุบัน)แต่เมื่อไปถึงวัดลีเชียงคานราชรถหักเดินทางต่อไปไม่ได้จึงให้นำพระพุทธสิหิงศ์ประดิษฐานที่วัดลีเชียง ตั้งแต่นั้นมาประชาชนจึงเรียกว่า วัดลีเชียงพระและต่อมาเรียกว่าวัดพระสิงห์และเมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัอานันทมหิดลกษัตริย์องค์ที่ 8 แห่งราชวงศ์จักรี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้เป็นพระอารามหลวง ชั้นเอกชนิดวรมหาวิหารในวันอาทิตย์ที่ 30 พฤศจิกายน พุทธศักราช 2483 แล้วจึงได้นามเพิ่มว่า วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร โดยสิ่งที่ทำให้วัดพระสิงห์ถูกยกให้เป็น “เพชรเม็ดงามของล้านนา” อยู่ที่ งานสถาปัตยกรรมที่ยังคงเอกลักษณ์ดั้งเดิม พร้อมประวัติศาสตร์เข้มข้นในทุกอาคาร ดังนี้🛕 1. วิหารหลวง – ความผสมผสานล้านนา–รัตนโกสินทร์สร้างใหม่ในสมัย ครูบาศรีวิชัย พ.ศ. 2467 ภายนอกเด่นด้วยลวดลายนารายณ์ทรงครุฑ เสือ และลายพันธุ์พฤกษา ศิลปะที่ไม่ใช่ล้านนาแท้แต่ช่วยสะท้อนยุคสมัยที่ศิลปะหลายแบบเริ่มผสมกลมกลืนกัน ภายในประดิษฐาน พระศรีสรรเพชญ์ พระประธานองค์ใหญ่ โตสง่าและสงบขรึมแบบล้านนาแท้ๆ🛕 2. อุโบสถ – พระประธานตั้งกลางอาคาร (หาดูได้ยากมาก!)อัตลักษณ์เด่นคือการวางพระประธานไว้ กลางอุโบสถใน “กู่พระเจ้า” […]

ในช่วงราวปลายรัชกาลที่ 5 ถึงต้นรัชกาลที่ 7 เชียงใหม่ถูกกล่าวถึงในเอกสารและงานเขียนของชนชั้นนำจากกรุงเทพในฐานะ “เมืองเหนืออันห่างไกล” ความรับรู้ดังกล่าวมิได้เกิดจากระยะทางทางภูมิศาสตร์เพียงอย่างเดียว หากเป็นผลจากกรอบคิดแบบรัฐรวมศูนย์ที่กำลังขยายอำนาจเข้าสู่หัวเมืองล้านนาอย่างเป็นระบบ ภาพของเชียงใหม่ในสายตาคนกรุงเทพยุคนั้นจึงสะท้อนความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างศูนย์กลางกับชายขอบอย่างชัดเจนในเอกสารราชการรายงานการเดินทางและบันทึกของข้าราชการจากส่วนกลาง เชียงใหม่มักถูกบรรยายว่าเป็นดินแดนที่เต็มไปด้วยป่าเขา เส้นทางคมนาคมยากลำบากและยังไม่เจริญตามแบบรัฐสมัยใหม่ การเดินทางจากกรุงเทพสู่เชียงใหม่ต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ผ่านลำน้ำและป่าดง ทำให้เมืองล้านนาถูกจัดวางอยู่ในฐานะ “พื้นที่ห่างไกล” ทั้งในเชิงกายภาพและจินตนาการ การรับรู้เช่นนี้ส่งผลให้เชียงใหม่ถูกมองในฐานะแหล่งทรัพยากร โดยเฉพาะป่าไม้สักมากกว่าการมองเห็นคุณค่าทางสังคมและวัฒนธรรมของผู้คนท้องถิ่น ภาพจำของล้านนาในสายตาคนกรุงเทพจึงผูกโยงกับช้าง ป่าและความอุดมสมบูรณ์มากกว่าความเป็นเมืองที่มีอารยธรรมมายาวนาน การจัดตั้งมณฑลเทศาภิบาลในล้านนาเมื่อปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้เชียงใหม่ถูกผนวกรวมเข้าสู่โครงสร้างรัฐชาติสยามอย่างเป็นรูปธรรม ในสายตาของชนชั้นนำกรุงเทพ ระบบเจ้าผู้ครองนครล้านนาเป็นโครงสร้างแบบดั้งเดิมที่ต้องถูกปรับให้สอดคล้องกับแนวคิดการบริหารสมัยใหม่ เชียงใหม่จึงถูกมองไม่ใช่ในฐานะรัฐหรือสังคมที่มีตรรกะของตนเอง หากเป็นพื้นที่ที่ “ยังต้องพัฒนา” และ “ต้องจัดระเบียบ” การรับรู้เช่นนี้สะท้อนความพยายามของรัฐส่วนกลางในการสร้างความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของชาติผ่านการทำให้ความแตกต่างทางวัฒนธรรมและการเมืองกลายเป็นเรื่องรอง แม้จะถูกมองว่าเป็นเมืองล้าหลังในบางแง่มุมแต่ในความเป็นจริงเชียงใหม่และสังคมล้านนามีระบบความสัมพันธ์ทางสังคม ศาสนาและการปกครองที่ซับซ้อน วัดทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางชุมชน ระบบเครือญาติและจารีตประเพณีกำกับวิถีชีวิตผู้คนอย่างมีระเบียบ การปกครองของเจ้าผู้ครองนครล้านนาไม่ใช่ความไร้ระบบหากเป็นรูปแบบอำนาจที่ยึดโยงกับจารีตและศรัทธา อย่างไรก็ตามกรอบคิดแบบรัฐชาติสมัยใหม่ทำให้คนกรุงเทพในยุคนั้นตีความความแตกต่างเหล่านี้ว่าเป็นความด้อยพัฒนามากกว่าการเป็น “อีกแบบหนึ่งของความเป็นระเบียบ” ความไม่เข้าใจนี้กลายเป็นช่องว่างทางวัฒนธรรมระหว่างศูนย์กลางกับท้องถิ่น เชียงใหม่ในสายตาคนกรุงเทพเมื่อร้อยปีก่อนจึงมิใช่เพียงเมืองไกลทางภูมิศาสตร์ หากเป็นเมืองชายขอบในโครงสร้างอำนาจของรัฐสยามสมัยใหม่ การรับรู้ดังกล่าวสะท้อนความสัมพันธ์เชิงอำนาจ การนิยามความเจริญและการสร้างความเป็นชาติซึ่งยังส่งอิทธิพลต่อการมองล้านนาในสังคมไทยร่วมสมัยมาจนถึงปัจจุบัน ที่มาบทความธงชัย วินิจจะกูล, กำเนิดสยามจากแผนที่: ประวัติศาสตร์ชาติภูมิกายของไทย, กรุงเทพฯ: ฟ้าเดียวกัน, 2556.วินัย พงศ์ศรีเพียร, สยามกับการจัดการหัวเมืองล้านนา, กรุงเทพฯ: มติชน, 2546.สุรพงษ์ ชัยนาม, […]

กาดหลวง หรือตลาดวโรรส ถือเป็นหนึ่งในศูนย์การค้าที่สำคัญของเชียงใหม่ที่หนึ่ง แต่ก่อนที่กาดหลวงจะกลายมาเป็นตลาดอย่างในทุกวันนี้ ในอดีตพื้นที่กาดหลวงเคยเป็นพื้นที่ข่วงเมรุ หรือสุสานของเจ้านายเชียงใหม่ เมื่อเจ้าอินทวิชานนท์ถึงแก่พิราลัย จำเป็นต้องเตรียมทำพิธีในบริเวณพื้นที่ข่วงเมรุ แต่ก็พบว่ามีชาวบ้านลุกล้ำพื้นที่เข้ามาสร้างบ้านและร้านค้ามากมาย ทำให้เจ้าแก้วนวรัฐต้องไล่ซื้อที่และรื้อถอนให้เป็นลานโล่งเพื่อใช้ประกอบพิธี ไม่นานพื้นที่แห่งนี้ก็ถูกขายต่อให้เจ้าอินทวโรรส ต่อมาเจ้าอินทวโรรสกับเจ้าดารารัศมีได้ใช้เงินส่วนพระองค์ในการลงทุนสร้างตลาดขึ้น โดยพระราชทานชื่อว่า “ตลาดวโรรส” ตามพระนามของเจ้าอินทวโรรส ด้วยเหตุนี้ชาวบ้านจึงพากันเรียกตามภาษาท้องถิ่นว่า “กาดหลวง” โดยคำว่า กาด มีความหมายว่า ตลาด และคำว่า หลวง อาจมีความหมายเกี่ยวกับคำที่ใช้กับเจ้า เช่น เจ้าหลวง ทำให้คำว่า กาดหลวง หมายถึง ตลาดของเจ้าหลวง ในเวลาต่อมาเจ้าแก้วนวรัฐได้จัดตั้งบริษัทเชียงใหม่พาณิชย์ขึ้นมาเพื่อจัดการตลาดวโรรส แต่ก็พบกับปัญหาในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ทำให้เกิดการโอนหุ้นส่วนหนึ่งให้ห้างหุ้นส่วนอนุสารเพื่อให้เข้าไปช่วยบริหารและพัฒนาตลาดให้มีความทันสมัยมากขึ้นคู่กับกาดต้นลำใย จากพื้นที่ที่ชาวบ้านวางหาบกางร่มขายของก็เริ่มพัฒนาต่อไปเป็นอาคารไม้ล้อมรอบที่มีทั้งคนพื้นเมือง คนจีน คนแขก และกะเหรี่ยง ต่างเข้ามาหาที่ตั้งห้างร้านทั้งขายของกิน ของใช้ และผ้าต่างๆมากมาย ทำให้ในบริเวณกาดหลวงมีความหลากหลายทางวัฒนธรรมอยู่มาก จนกระทั่ง ในวันที่ 13 ก.พ. 2511 ได้เกิดไฟไหม้ครั้งใหญ่ที่สร้างความเสียหายเป็นอย่างมากให้กับกาดหลวง อาคารไม้ในบริเวณโดยรอบได้รับความเสียหายเป็นอย่างมาก หลังจากนั้นกาดหลวงก็ขายโอนหุ้นทั้งหมดแก่ห้างหุ้นส่วนอนุสาร ก่อนจะถูกสร้างใหม่ผ่านฝีมือการออกแบบของ ศ. อัน นิมมานเหมินท์ ผู้ออกแบบตลาดขึ้นใหม่ให้มีความทันสมัยมากขึ้น […]

บทความนี้วิเคราะห์บทบาทของวัดต้นเกว๋นในฐานะสถาปัตยกรรมล้านนาดั้งเดิมที่คงสภาพสมบูรณ์ควบคู่กับการเป็นพื้นที่เชิงวัฒนธรรมร่วมสมัยจากปรากฏการณ์ที่ผู้คนเริ่มสวมชุดล้านนาเพื่อถ่ายภาพตามรอยละคร “กลิ่นกาสะลอง” ซึ่งสะท้อนทั้งการฟื้นฟูตัวตนทางวัฒนธรรมและการสร้างคุณค่าใหม่ให้สถานที่ประวัติศาสตร์ผ่านการเชื่อมโยงข้อมูลประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรมและกระแสสื่อไทย วัดต้นเกว๋น (วัดอินทราวาส) ตั้งอยู่ในจังหวัดเชียงใหม่เป็นหนึ่งในสถานที่ที่ยังคงรักษาลักษณะสถาปัตยกรรมล้านนาดั้งเดิมไว้อย่างครบถ้วนและได้รับการประกาศจากสมาคมสถาปนิกสยามให้เป็น “อาคารอนุรักษ์ดีเด่น” ซึ่งสะท้อนคุณค่าทางศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมล้านนาอย่างชัดเจน ถูกสร้างขึ้นราว พ.ศ. 2399-2412 สมัยพระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงศ์ โดยมีชื่อจากต้นเกว๋นซึ่งเป็นต้นไม้พื้นเมืองล้านนาในบริเวณนั้น เป็นโครงสร้างของวิหารและศาลาจตุรมุขที่พบเพียงแห่งเดียวในภาคเหนือเป็นตัวอย่าง สถาปัตยกรรมล้านนาดั้งเดิม ที่มีความวิจิตรและยังคงสภาพดีจนถึงปัจจุบัน ในปัจจุบันนอกจากความสำคัญเชิงประวัติศาสตร์แล้ว วัดต้นเกว๋นยังถูกยกให้เป็นหนึ่งในจุดหมายของการ “ท่องเที่ยวตามรอยละคร” โดยเฉพาะกับละครไทยที่นำเสนอล้านนา เช่น “กลิ่นกาสะลอง” ซึ่งสร้างความสนใจในวัฒนธรรมล้านนาอย่างแพร่หลาย นอกจากนี้วัดนี้ยังเป็นพื้นที่ที่ใช้เป็นฉากถ่ายทำละครหลายเรื่องเนื่องจากมีองค์ประกอบสถาปัตยกรรมที่สวยงามและสามารถสื่อสารภาพในอดีตออกมาได้อย่างชัดเจน ละครไทยเรื่อง “กลิ่นกาสะลอง” ออกอากาศในปี 2562 และได้รับความนิยมสูงโดยนำเสนอเรื่องราวความรักและวัฒนธรรมล้านนาในบริบทสมัยอดีตที่สร้างความสนใจในประวัติศาสตร์วิถีชีวิตล้านนา จากงานวิจัยด้านการท่องเที่ยวพบว่าละครและภาพยนตร์ไทยหลายเรื่อง เช่น บุพเพสันนิวาสและกลิ่นกาสะลองได้สร้างปรากฏการณ์ “การท่องเที่ยวตามรอยละคร” ที่นักท่องเที่ยวเดินทางไปยังสถานที่ถ่ายทำจริงและมีพฤติกรรมการแต่งกายแบบดั้งเดิมเพื่อถ่ายภาพร่วมกับสถานที่ทางประวัติศาสตร์ อีกทั้งยังมีบทความรีวิวท่องเที่ยวไทยที่ระบุเส้นทาง “เที่ยวตามรอยกลิ่นกาสะลอง” ซึ่งรวมถึงการมุ่งหน้าไปยังวัดต้นเกว๋นเพื่อชมสถาปัตยกรรมและถ่ายภาพตามฉากละครที่ประกอบด้วยกิจกรรมท้องถิ่นแบบที่ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะความสวยงามเท่านั้นแต่ยังเป็นการสัมผัสวัฒนธรรมล้านนาที่ถูกนำเสนอผ่านสื่อ การที่ผู้คนแต่งชุดล้านนาแล้วถ่ายภาพที่วัดต้นเกว๋นนั้นสามารถมองได้ว่าเป็นการ สะท้อนการฟื้นฟูอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านสื่อร่วมสมัยคือการผสานระหว่างสถานที่ประวัติศาสตร์และสื่อโทรทัศน์ที่ส่งต่อความหมายของการแต่งกายและวิถีชีวิตล้านนาไปสู่ผู้ชมยุคใหม่ พฤติกรรมเหล่านี้จึงเป็นหนึ่งในรูปแบบการ “ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม” ซึ่งนักวิจัยนิยามว่าเป็นการเดินทางที่มีจุดมุ่งหมายเพื่อเรียนรู้และสัมผัสคุณค่าทางวัฒนธรรมผ่านสื่อที่พบเห็นในชีวิตประจำวันวัดต้นเกว๋นไม่ได้เป็นเพียงสถาปัตยกรรมล้านนาดั้งเดิมที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์เท่านั้นแต่ยังกลายเป็นพื้นที่เชิงวัฒนธรรมร่วมสมัยที่สามารถดึงดูดผู้คนเข้ามาเชื่อมโยงกับอดีตผ่านสื่อสมัยใหม่ เช่น ละครโทรทัศน์ การที่ละครอย่าง “กลิ่นกาสะลอง” นำเสนอภาพและวิถีชีวิตล้านนาทำให้ผู้ชมเกิดความสนใจและอยากสัมผัสสถานที่จริง ส่งผลให้วัดต้นเกว๋นได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยวที่แต่งกายด้วยชุดล้านนาเพื่อถ่ายภาพซึ่งสะท้อนการฟื้นฟูอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านการเชื่อมโยงระหว่าง สถาปัตยกรรมประวัติศาสตร์ กับ สื่อร่วมสมัย อย่างมีนัยสำคัญ ที่มากรมศิลปากร. (2556). […]

ในดินแดนล้านนา ซึ่งอุดมไปด้วยศิลปะและวัฒนธรรมที่งดงาม มีเครื่องดนตรีโบราณที่เป็นเสมือนเสียงแห่งศรัทธาและความเป็นอัตลักษณ์ของผู้คน กลองแอว คือหนึ่งในเครื่องดนตรีที่มีบทบาทสำคัญในประเพณีและวิถีชีวิตของชาวล้านนามาอย่างยาวนาน เสียงของกลองแอวไม่ได้เป็นเพียงแค่จังหวะดนตรี หากแต่เป็นสัญลักษณ์ของความศักดิ์สิทธิ์ ความร่วมมือกันของชุมชน และเป็นสื่อกลางในการถ่ายทอดวัฒนธรรมจากรุ่นสู่รุ่น กลองแอว หรือที่รู้จักในชื่ออื่น ๆ เช่น กลองตึ่งนง กลองตึ่งโนง กลองเปิ้ง หรือกลองตกเส้ง เป็นเครื่องดนตรีประเภทเครื่องตีที่ขึงด้วยหนังหน้าเดียว โดยได้รับอิทธิพลจากพม่าและชนชาติไทใหญ่ ซึ่งล้วนแต่เป็นกลุ่มชนที่มีวัฒนธรรมดนตรีที่คล้ายคลึงกันกับชาวล้านนา กลองแอวเป็นกลองที่นิยมใช้ในงานบุญ งานแห่ และพิธีกรรมต่าง ๆ ของวัด โดยเฉพาะในขบวนแห่ครัวทาน ปอยหลวง หรือการบวชลูกแก้ว ที่มักจะมีการตีประกอบจังหวะเพื่อสร้างบรรยากาศให้ขับเคลื่อนไปตามประเพณี ลักษณะของกลองแอวมีความโดดเด่นและเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว โครงสร้างของกลองทำจากไม้เนื้อแข็ง เช่น ไม้ชิงชัน ไม้ประดู่ หรือไม้แดง ซึ่งเป็นไม้ที่มีความแข็งแรงและให้เสียงกังวาน หน้ากลองทำจากหนังสัตว์ขึงด้วยเชือกหรือหวายเพื่อความตึงแน่น ขณะที่กลางตัวกลองจะมีลักษณะคอดคล้ายกับสะเอว จึงเป็นที่มาของชื่อ “กลองแอว” คำว่า “แอว” ในภาษาพื้นเมืองเหนือหมายถึงสะเอว ทำให้เกิดข้อสันนิษฐานว่ากลองแอวอาจหมายถึงกลองที่มีรูปร่างเหมือนสะเอว หรืออาจหมายถึงกลองที่ใช้สะพายพาดสะเอวเวลาตี ในบางพื้นที่ เช่น ที่ตำบลทุ่งโฮ้ง จังหวัดแพร่ มีกลองแอวที่มีขนาดเล็กลงจากกลองแอวทั่วไป มีความยาวเพียง 90 เซนติเมตร ซึ่งสามารถใช้สะพายเข้าสะเอวได้โดยตรง เวลาบรรเลงมักเล่นร่วมกับกลองตะหลดปดและฆ้อง […]