ร้อยเรื่องเมืองล้านนา

หลายคนรู้ว่าวัดเชียงมั่นคือวัดแรกของเชียงใหม่ แต่มีรายละเอียดบางอย่างที่มักถูกมองข้ามทั้งที่รายละเอียดเหล่านี้สะท้อน “แนวคิดการสร้างเมือง” ของผู้ก่อตั้งเชียงใหม่อย่างชัดเจน วัดเชียงมั่นไม่ได้ถูกสร้างขึ้นเพื่อความยิ่งใหญ่หรือโอ่อ่า แต่ถูกสร้างขึ้นในฐานะ “ที่มั่น” ของพญามังรายระหว่างการวางผังและตั้งเมืองเชียงใหม่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 19 ลักษณะสถาปัตยกรรมจึงเรียบง่ายที่เน้นประโยชน์ใช้สอยและความสงบ เหมาะแก่การอยู่อาศัยและประกอบพิธีกรรมมากกว่าการแสดงอำนาจหรือฐานะทางการเมือง หนึ่งในองค์ประกอบที่โดดเด่นที่สุดคือ เจดีย์ช้างล้อม ซึ่งมีช้างปูนปั้นโผล่ครึ่งตัวล้อมรอบฐานเจดีย์ เดิมเชื่อว่ามีช้างครบ 15 เชือก แต่เมื่อเวลาผ่านไป ช้างบางส่วนชำรุดและได้รับการบูรณะในภายหลัง แม้จะไม่ใช่งานดั้งเดิมทั้งหมดแต่ยังคงตำแหน่งและสัดส่วนตามผังเดิมไว้ทำให้เจดีย์องค์นี้เป็นเหมือนรอยต่อระหว่างอดีตกับปัจจุบันอย่างชัดเจน ภายในวัดยังประดิษฐานพระเสตังคมณีหรือพระแก้วขาว ซึ่งในอดีตไม่ได้เปิดให้ผู้คนเข้าถึงได้ง่ายนักเนื่องจากเชื่อว่าเป็นพระคู่บ้านคู่เมืองต้องเก็บรักษาอย่างมิดชิด การประดิษฐานพระพุทธรูปองค์นี้สะท้อนความเชื่อเรื่องอำนาจศักดิ์สิทธิ์และการคุ้มครองเมืองในสังคมล้านนา หากมองในเชิงผังพื้นที่จะพบว่าวัดเชียงมั่นถูกจัดวางอย่างสอดคล้องกับแนวคิดล้านนาโบราณที่ว่า “เมืองต้องมั่น วัดต้องสงบ” พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ถูกแยกออกจากความวุ่นวายของชุมชนตั้งแต่แรกเริ่ม แสดงให้เห็นว่าวัดไม่ได้เป็นเพียงศาสนสถานแต่เป็นหัวใจทางจิตวิญญาณของเมือง แม้ว่าวัดเชียงมั่นจะตั้งอยู่กลางเมืองเก่าและผ่านช่วงเวลาความเปลี่ยนแปลงมานับร้อยปีแต่วัดแห่งนี้ไม่เคยถูกทิ้งร้าง มีพระสงฆ์จำพรรษาต่อเนื่อง ทำให้สายใยของศรัทธาไม่เคยขาดหาย วัดเชียงมั่นจึงไม่ใช่เพียง “วัดเก่า” หากแต่เป็นรากฐานทางจิตใจของเชียงใหม่ตั้งแต่วันแรกของการสร้างเมืองจนถึงปัจจุบัน ที่มาข้อมูลกรมศิลปากร. (2545). ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์.กรมศิลปากร. (2556). วัดสำคัญในจังหวัดเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.ฉัตรทิพย์ นาถสุภา. (2541). ล้านนาในมิติประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สร้างสรรค์.สรัสวดี อ๋องสกุล. (2546). ประวัติศาสตร์ล้านนา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน.สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. (2516). […]

จากการค้าสู่การตั้งถิ่นฐานเชียงใหม่ ถือเป็นหนึ่งจังหวัดที่มีความหลากหลาย จนเรียกได้ว่าเป็นแกงโฮะของทั้งทางด้านสังคม วัฒนธรรม และศาสนา ทั้งศาสนาพุทธ คริสต์ และอิสลาม ต่างอยู่ร่วมกันในสังคมเมืองเชียงใหม่ โดยเฉพาะกลุ่มคนจีนที่มีบทบาทสำคัญที่อยู่คู่กับเมืองเชียงใหม่มาอย่างยาวนาน แล้วคนจีนเหล่านี้เริ่มเข้ามาในเชียงใหม่ตั้งแต่เมื่อไหร่ เป็นคนจีนกลุ่มไหน พวกเขาเหล่านี้เข้ามามีบทบาทสำคัญต่อเมืองเชียงใหม่อย่างไร ย้อนกลับไปในสมัยที่ล้านนายังเป็นอาณาจักรที่มีผู้ปกครองอย่างพระยามังราย ในช่วงเวลานั้นล้านนาเป็นจุดผ่านของกลุ่มพ่อค้าชาวจีนที่ลงมาจากจีนตอนใต้ หรือยูนนาน พ่อค้าจีนกลุ่มนี้เดินทางขนสินค้าลงมาผ่านทางเชียงใหม่ เพื่อเดินทางต่อไปยังท่าเรือขายสินค้าที่พม่าโดยผ่านเขตเมืองระแหง (จ.ตาก ในปัจจุบัน) ตรงจุดนี้เองที่ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนสินค้าระหว่างชาวล้านนากับพ่อค้าชาวจีน เพื่อไปจุดที่สามารถข้ามไปเมืองท่าสำคัญของพม่า โดยออกทางเมืองระแหง (จ.ตาก ในปัจจุบัน) เพื่อออกสู่พม่า ก่อนเดินทางต่อไปยังท่าสินค้าที่อ่าวเมาะตะมะเพื่อทำการค้าขายสินค้าที่มากับเรือสินค้าทางทะเล เนื่องจากความไม่สงบในประเทศทั้งจากสงครามและภัยธรรมชาติที่เกิดขึ้น ทำให้คนจีนจำนวนมากจากซัวเถา หรือพื้นที่ใกล้เคียงที่ได้รับผลกระทบ จำใจต้องอพยพจากบ้านเกิดเมืองนอน บางคนได้เป็นขุนนางเก็บภาษีอากร หรือบางคนมีต้นทุนจึงมาเป็นพ่อค้า ส่วนคนที่ไม่มีต้นทุน อพยพมาด้วยคำที่เราคุ้นหูกันอย่าง “เสื่อผืน หมอนใบ” คือชาวจีนที่ไม่มีเงิน แต่มีกำลังกาย พร้อมที่จะเข้ามาทำมาหากินโดยเป็นแรงงานในประเทศไทย เพราะสังคมในอดีตของประไทศไทยนั้นยังคงสงวนอาชีพเกษตรกรไว้ให้เฉพาะคนไทย ทำให้คนจีนที่ไม่มีต้นทุนต้องใช้แรงงานเพื่อแลกเงิน ทั้งการทำงานในโรงเลื้อยไม้ ขุดคลอง ทำงานแบกหาม ฯลฯ เมื่อมีเงินมากพอที่จะตั้งตัวได้ ทำให้เกิดการเลื่อนขั้นจากการลูกจ้างสู่เจ้าของกิจการ ต่างตั้งตัวเป็นพ่อค้า นายห้าง เจ้าของโรงสี โรงบ่อน โรงฝิ่น ฯลฯ นอกจากหัวคิดด้านธุรกิจและความขยันแล้ว […]

“แต่ง-หย้อง” ในสมัยพระราชชายาเจ้าดารารัศมีถือได้ว่าอยู่ในช่วงสมัย รัชกาลที่ 5 ถึง ราชกาลที่ 7 ซึ่งในขณะนั้นล้านนาได้มีการติดต่อกับกรุงเทพฯ ในฐานะประเทศราช ซึ่งยังได้รับอิทธิพลจากต่างประเทศคืออังกฤษซึ่งครอบครองพม่าขณะนั้น และได้เข้ามาติดต่อค้าขายกับเชียงใหม่ ทำให้ได้รับอิทธิพลทางวัฒนธรรมต่างๆ เข้ามาด้วย ทำให้วัฒนธรรมการแต่งกายของล้านนาสมัยนั้นมีการผสมผสานกันไป แต่ส่วนใหญ่ชาวล้านนายังคงยึดรูปแบบการแต่งการประจำท้องถิ่นไว้เป็นเอกลักษณ์ โดยเฉพาะพระราชชายาดารารัศมี ซึ่งท่านเป็นผู้ที่มีบทบาทสำคัญในการเป็นผู้นำการอนุรักษ์วัฒนธรรมการแต่งกายของชาวล้านนาไว้ โดยให้เจ้านาย และเหล่าข้าราชบริพารในวังแต่งกายแบบพื้นเมืองทั้งหมดรวมทั้งพระองค์ท่านด้วย การแต่งกายของชายชายล้านนาแต่ก่อน“นุ่งผ้าต้อย” คือใช้ผ้าฝ้ายทอมือสีพื้น หรือใช้ผ้า “ตาโก้ง” ลายตารางสีดำสลับขาว ทำเป็นผ้านุ่งจับรวมตรงเอว ส่วนชายอีกด้านดึงเหน็บไว้ด้านหลังคล้ายโจงกระเบนไม่ใส่เสื้อ แต่จะใช้ผ้าฝ้ายพาดไหล่ หรือใช้ห่มยามที่อากาศหนาวต่อมา ในสมัยรัชกาลที่ 5 เริ่มนิยมสวมเสื้อและกางเกง ลักษณะเสื้อจะเป็นผ้าฝ้ายคอกลมผ่าหน้าตลอด ผูกเชือก หรืออาจเป็นเสื้อผ่าครึ่งอกติด “ม่ะต่อมหอย 2 เม็ด” (กระดุมหอย) แขนสั้นหรือแขนยาวสีเสื้อจะเป็นสีของเปลือกฝ้าย คือสีขาวตุ่น ๆ บางครั้งจะมีการย้อมคราม ซึ่งเรียกว่า “หม้อห้อม” ส่วนกางเกงจะมีลักษณะกางเกงจีน ซึ่งมีทั้งขาสั้น (ยาวครึ่งหน้าแข้ง) และขายาวถึงข้อเท้า เรียกว่า “เดี่ยวสะดอ” ตัดด้วยผ้าฝ้ายทอมือเช่นกัน รูปแบบการแต่งกายจะเหมือนกันเพียงแต่เจ้านายหรือผู้มีอัน จะกินซึ่งมีฐานะทางเศรษฐกิจดี ก็จะใช้วัสดุที่มีราคาสูงและคุณภาพดีกว่า อาจใช้เส้นใยที่ทอจากต่าง […]

วัดพระสิงห์วรมหาวิหารเป็นอารามที่พระเจ้าผายู ทรงสถาปนาขึ้นประมาณพุทธศักราช 1888 เดิมเรียกว่า วัดลีเชียง โดยที่หน้าวัดเป็นท้องสนามประชาราษฎรมาประชุมซื้อขายสินค้ากันจนกลายเป็นตลาดลีเชียง (ลี หมายถึง ตลาด) และเรียกชื่อวัดว่าวัดลีเชียงไปด้วย ประมาณ พ.ศ. 1943 เจ้ามหาพรหมได้อัญเชิญพระพุทธสิหิงค์มาจากกำแพงเพชรและนำไปถวายแต่พระเจ้าแสนเมืองมา พระเจ้าแสนเมืองมาจะอัญเชิญไปประดิษฐานวัดบุปผาราม(วัดสวนดอกปัจจุบัน)แต่เมื่อไปถึงวัดลีเชียงคานราชรถหักเดินทางต่อไปไม่ได้จึงให้นำพระพุทธสิหิงศ์ประดิษฐานที่วัดลีเชียง ตั้งแต่นั้นมาประชาชนจึงเรียกว่า วัดลีเชียงพระและต่อมาเรียกว่าวัดพระสิงห์และเมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัอานันทมหิดลกษัตริย์องค์ที่ 8 แห่งราชวงศ์จักรี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้เป็นพระอารามหลวง ชั้นเอกชนิดวรมหาวิหารในวันอาทิตย์ที่ 30 พฤศจิกายน พุทธศักราช 2483 แล้วจึงได้นามเพิ่มว่า วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร โดยสิ่งที่ทำให้วัดพระสิงห์ถูกยกให้เป็น “เพชรเม็ดงามของล้านนา” อยู่ที่ งานสถาปัตยกรรมที่ยังคงเอกลักษณ์ดั้งเดิม พร้อมประวัติศาสตร์เข้มข้นในทุกอาคาร ดังนี้🛕 1. วิหารหลวง – ความผสมผสานล้านนา–รัตนโกสินทร์สร้างใหม่ในสมัย ครูบาศรีวิชัย พ.ศ. 2467 ภายนอกเด่นด้วยลวดลายนารายณ์ทรงครุฑ เสือ และลายพันธุ์พฤกษา ศิลปะที่ไม่ใช่ล้านนาแท้แต่ช่วยสะท้อนยุคสมัยที่ศิลปะหลายแบบเริ่มผสมกลมกลืนกัน ภายในประดิษฐาน พระศรีสรรเพชญ์ พระประธานองค์ใหญ่ โตสง่าและสงบขรึมแบบล้านนาแท้ๆ🛕 2. อุโบสถ – พระประธานตั้งกลางอาคาร (หาดูได้ยากมาก!)อัตลักษณ์เด่นคือการวางพระประธานไว้ กลางอุโบสถใน “กู่พระเจ้า” […]

ในช่วงราวปลายรัชกาลที่ 5 ถึงต้นรัชกาลที่ 7 เชียงใหม่ถูกกล่าวถึงในเอกสารและงานเขียนของชนชั้นนำจากกรุงเทพในฐานะ “เมืองเหนืออันห่างไกล” ความรับรู้ดังกล่าวมิได้เกิดจากระยะทางทางภูมิศาสตร์เพียงอย่างเดียว หากเป็นผลจากกรอบคิดแบบรัฐรวมศูนย์ที่กำลังขยายอำนาจเข้าสู่หัวเมืองล้านนาอย่างเป็นระบบ ภาพของเชียงใหม่ในสายตาคนกรุงเทพยุคนั้นจึงสะท้อนความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างศูนย์กลางกับชายขอบอย่างชัดเจนในเอกสารราชการรายงานการเดินทางและบันทึกของข้าราชการจากส่วนกลาง เชียงใหม่มักถูกบรรยายว่าเป็นดินแดนที่เต็มไปด้วยป่าเขา เส้นทางคมนาคมยากลำบากและยังไม่เจริญตามแบบรัฐสมัยใหม่ การเดินทางจากกรุงเทพสู่เชียงใหม่ต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ผ่านลำน้ำและป่าดง ทำให้เมืองล้านนาถูกจัดวางอยู่ในฐานะ “พื้นที่ห่างไกล” ทั้งในเชิงกายภาพและจินตนาการ การรับรู้เช่นนี้ส่งผลให้เชียงใหม่ถูกมองในฐานะแหล่งทรัพยากร โดยเฉพาะป่าไม้สักมากกว่าการมองเห็นคุณค่าทางสังคมและวัฒนธรรมของผู้คนท้องถิ่น ภาพจำของล้านนาในสายตาคนกรุงเทพจึงผูกโยงกับช้าง ป่าและความอุดมสมบูรณ์มากกว่าความเป็นเมืองที่มีอารยธรรมมายาวนาน การจัดตั้งมณฑลเทศาภิบาลในล้านนาเมื่อปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้เชียงใหม่ถูกผนวกรวมเข้าสู่โครงสร้างรัฐชาติสยามอย่างเป็นรูปธรรม ในสายตาของชนชั้นนำกรุงเทพ ระบบเจ้าผู้ครองนครล้านนาเป็นโครงสร้างแบบดั้งเดิมที่ต้องถูกปรับให้สอดคล้องกับแนวคิดการบริหารสมัยใหม่ เชียงใหม่จึงถูกมองไม่ใช่ในฐานะรัฐหรือสังคมที่มีตรรกะของตนเอง หากเป็นพื้นที่ที่ “ยังต้องพัฒนา” และ “ต้องจัดระเบียบ” การรับรู้เช่นนี้สะท้อนความพยายามของรัฐส่วนกลางในการสร้างความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของชาติผ่านการทำให้ความแตกต่างทางวัฒนธรรมและการเมืองกลายเป็นเรื่องรอง แม้จะถูกมองว่าเป็นเมืองล้าหลังในบางแง่มุมแต่ในความเป็นจริงเชียงใหม่และสังคมล้านนามีระบบความสัมพันธ์ทางสังคม ศาสนาและการปกครองที่ซับซ้อน วัดทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางชุมชน ระบบเครือญาติและจารีตประเพณีกำกับวิถีชีวิตผู้คนอย่างมีระเบียบ การปกครองของเจ้าผู้ครองนครล้านนาไม่ใช่ความไร้ระบบหากเป็นรูปแบบอำนาจที่ยึดโยงกับจารีตและศรัทธา อย่างไรก็ตามกรอบคิดแบบรัฐชาติสมัยใหม่ทำให้คนกรุงเทพในยุคนั้นตีความความแตกต่างเหล่านี้ว่าเป็นความด้อยพัฒนามากกว่าการเป็น “อีกแบบหนึ่งของความเป็นระเบียบ” ความไม่เข้าใจนี้กลายเป็นช่องว่างทางวัฒนธรรมระหว่างศูนย์กลางกับท้องถิ่น เชียงใหม่ในสายตาคนกรุงเทพเมื่อร้อยปีก่อนจึงมิใช่เพียงเมืองไกลทางภูมิศาสตร์ หากเป็นเมืองชายขอบในโครงสร้างอำนาจของรัฐสยามสมัยใหม่ การรับรู้ดังกล่าวสะท้อนความสัมพันธ์เชิงอำนาจ การนิยามความเจริญและการสร้างความเป็นชาติซึ่งยังส่งอิทธิพลต่อการมองล้านนาในสังคมไทยร่วมสมัยมาจนถึงปัจจุบัน ที่มาบทความธงชัย วินิจจะกูล, กำเนิดสยามจากแผนที่: ประวัติศาสตร์ชาติภูมิกายของไทย, กรุงเทพฯ: ฟ้าเดียวกัน, 2556.วินัย พงศ์ศรีเพียร, สยามกับการจัดการหัวเมืองล้านนา, กรุงเทพฯ: มติชน, 2546.สุรพงษ์ ชัยนาม, […]

กาดหลวง หรือตลาดวโรรส ถือเป็นหนึ่งในศูนย์การค้าที่สำคัญของเชียงใหม่ที่หนึ่ง แต่ก่อนที่กาดหลวงจะกลายมาเป็นตลาดอย่างในทุกวันนี้ ในอดีตพื้นที่กาดหลวงเคยเป็นพื้นที่ข่วงเมรุ หรือสุสานของเจ้านายเชียงใหม่ เมื่อเจ้าอินทวิชานนท์ถึงแก่พิราลัย จำเป็นต้องเตรียมทำพิธีในบริเวณพื้นที่ข่วงเมรุ แต่ก็พบว่ามีชาวบ้านลุกล้ำพื้นที่เข้ามาสร้างบ้านและร้านค้ามากมาย ทำให้เจ้าแก้วนวรัฐต้องไล่ซื้อที่และรื้อถอนให้เป็นลานโล่งเพื่อใช้ประกอบพิธี ไม่นานพื้นที่แห่งนี้ก็ถูกขายต่อให้เจ้าอินทวโรรส ต่อมาเจ้าอินทวโรรสกับเจ้าดารารัศมีได้ใช้เงินส่วนพระองค์ในการลงทุนสร้างตลาดขึ้น โดยพระราชทานชื่อว่า “ตลาดวโรรส” ตามพระนามของเจ้าอินทวโรรส ด้วยเหตุนี้ชาวบ้านจึงพากันเรียกตามภาษาท้องถิ่นว่า “กาดหลวง” โดยคำว่า กาด มีความหมายว่า ตลาด และคำว่า หลวง อาจมีความหมายเกี่ยวกับคำที่ใช้กับเจ้า เช่น เจ้าหลวง ทำให้คำว่า กาดหลวง หมายถึง ตลาดของเจ้าหลวง ในเวลาต่อมาเจ้าแก้วนวรัฐได้จัดตั้งบริษัทเชียงใหม่พาณิชย์ขึ้นมาเพื่อจัดการตลาดวโรรส แต่ก็พบกับปัญหาในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ทำให้เกิดการโอนหุ้นส่วนหนึ่งให้ห้างหุ้นส่วนอนุสารเพื่อให้เข้าไปช่วยบริหารและพัฒนาตลาดให้มีความทันสมัยมากขึ้นคู่กับกาดต้นลำใย จากพื้นที่ที่ชาวบ้านวางหาบกางร่มขายของก็เริ่มพัฒนาต่อไปเป็นอาคารไม้ล้อมรอบที่มีทั้งคนพื้นเมือง คนจีน คนแขก และกะเหรี่ยง ต่างเข้ามาหาที่ตั้งห้างร้านทั้งขายของกิน ของใช้ และผ้าต่างๆมากมาย ทำให้ในบริเวณกาดหลวงมีความหลากหลายทางวัฒนธรรมอยู่มาก จนกระทั่ง ในวันที่ 13 ก.พ. 2511 ได้เกิดไฟไหม้ครั้งใหญ่ที่สร้างความเสียหายเป็นอย่างมากให้กับกาดหลวง อาคารไม้ในบริเวณโดยรอบได้รับความเสียหายเป็นอย่างมาก หลังจากนั้นกาดหลวงก็ขายโอนหุ้นทั้งหมดแก่ห้างหุ้นส่วนอนุสาร ก่อนจะถูกสร้างใหม่ผ่านฝีมือการออกแบบของ ศ. อัน นิมมานเหมินท์ ผู้ออกแบบตลาดขึ้นใหม่ให้มีความทันสมัยมากขึ้น […]

บทความนี้วิเคราะห์บทบาทของวัดต้นเกว๋นในฐานะสถาปัตยกรรมล้านนาดั้งเดิมที่คงสภาพสมบูรณ์ควบคู่กับการเป็นพื้นที่เชิงวัฒนธรรมร่วมสมัยจากปรากฏการณ์ที่ผู้คนเริ่มสวมชุดล้านนาเพื่อถ่ายภาพตามรอยละคร “กลิ่นกาสะลอง” ซึ่งสะท้อนทั้งการฟื้นฟูตัวตนทางวัฒนธรรมและการสร้างคุณค่าใหม่ให้สถานที่ประวัติศาสตร์ผ่านการเชื่อมโยงข้อมูลประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรมและกระแสสื่อไทย วัดต้นเกว๋น (วัดอินทราวาส) ตั้งอยู่ในจังหวัดเชียงใหม่เป็นหนึ่งในสถานที่ที่ยังคงรักษาลักษณะสถาปัตยกรรมล้านนาดั้งเดิมไว้อย่างครบถ้วนและได้รับการประกาศจากสมาคมสถาปนิกสยามให้เป็น “อาคารอนุรักษ์ดีเด่น” ซึ่งสะท้อนคุณค่าทางศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมล้านนาอย่างชัดเจน ถูกสร้างขึ้นราว พ.ศ. 2399-2412 สมัยพระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงศ์ โดยมีชื่อจากต้นเกว๋นซึ่งเป็นต้นไม้พื้นเมืองล้านนาในบริเวณนั้น เป็นโครงสร้างของวิหารและศาลาจตุรมุขที่พบเพียงแห่งเดียวในภาคเหนือเป็นตัวอย่าง สถาปัตยกรรมล้านนาดั้งเดิม ที่มีความวิจิตรและยังคงสภาพดีจนถึงปัจจุบัน ในปัจจุบันนอกจากความสำคัญเชิงประวัติศาสตร์แล้ว วัดต้นเกว๋นยังถูกยกให้เป็นหนึ่งในจุดหมายของการ “ท่องเที่ยวตามรอยละคร” โดยเฉพาะกับละครไทยที่นำเสนอล้านนา เช่น “กลิ่นกาสะลอง” ซึ่งสร้างความสนใจในวัฒนธรรมล้านนาอย่างแพร่หลาย นอกจากนี้วัดนี้ยังเป็นพื้นที่ที่ใช้เป็นฉากถ่ายทำละครหลายเรื่องเนื่องจากมีองค์ประกอบสถาปัตยกรรมที่สวยงามและสามารถสื่อสารภาพในอดีตออกมาได้อย่างชัดเจน ละครไทยเรื่อง “กลิ่นกาสะลอง” ออกอากาศในปี 2562 และได้รับความนิยมสูงโดยนำเสนอเรื่องราวความรักและวัฒนธรรมล้านนาในบริบทสมัยอดีตที่สร้างความสนใจในประวัติศาสตร์วิถีชีวิตล้านนา จากงานวิจัยด้านการท่องเที่ยวพบว่าละครและภาพยนตร์ไทยหลายเรื่อง เช่น บุพเพสันนิวาสและกลิ่นกาสะลองได้สร้างปรากฏการณ์ “การท่องเที่ยวตามรอยละคร” ที่นักท่องเที่ยวเดินทางไปยังสถานที่ถ่ายทำจริงและมีพฤติกรรมการแต่งกายแบบดั้งเดิมเพื่อถ่ายภาพร่วมกับสถานที่ทางประวัติศาสตร์ อีกทั้งยังมีบทความรีวิวท่องเที่ยวไทยที่ระบุเส้นทาง “เที่ยวตามรอยกลิ่นกาสะลอง” ซึ่งรวมถึงการมุ่งหน้าไปยังวัดต้นเกว๋นเพื่อชมสถาปัตยกรรมและถ่ายภาพตามฉากละครที่ประกอบด้วยกิจกรรมท้องถิ่นแบบที่ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะความสวยงามเท่านั้นแต่ยังเป็นการสัมผัสวัฒนธรรมล้านนาที่ถูกนำเสนอผ่านสื่อ การที่ผู้คนแต่งชุดล้านนาแล้วถ่ายภาพที่วัดต้นเกว๋นนั้นสามารถมองได้ว่าเป็นการ สะท้อนการฟื้นฟูอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านสื่อร่วมสมัยคือการผสานระหว่างสถานที่ประวัติศาสตร์และสื่อโทรทัศน์ที่ส่งต่อความหมายของการแต่งกายและวิถีชีวิตล้านนาไปสู่ผู้ชมยุคใหม่ พฤติกรรมเหล่านี้จึงเป็นหนึ่งในรูปแบบการ “ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม” ซึ่งนักวิจัยนิยามว่าเป็นการเดินทางที่มีจุดมุ่งหมายเพื่อเรียนรู้และสัมผัสคุณค่าทางวัฒนธรรมผ่านสื่อที่พบเห็นในชีวิตประจำวันวัดต้นเกว๋นไม่ได้เป็นเพียงสถาปัตยกรรมล้านนาดั้งเดิมที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์เท่านั้นแต่ยังกลายเป็นพื้นที่เชิงวัฒนธรรมร่วมสมัยที่สามารถดึงดูดผู้คนเข้ามาเชื่อมโยงกับอดีตผ่านสื่อสมัยใหม่ เช่น ละครโทรทัศน์ การที่ละครอย่าง “กลิ่นกาสะลอง” นำเสนอภาพและวิถีชีวิตล้านนาทำให้ผู้ชมเกิดความสนใจและอยากสัมผัสสถานที่จริง ส่งผลให้วัดต้นเกว๋นได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยวที่แต่งกายด้วยชุดล้านนาเพื่อถ่ายภาพซึ่งสะท้อนการฟื้นฟูอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านการเชื่อมโยงระหว่าง สถาปัตยกรรมประวัติศาสตร์ กับ สื่อร่วมสมัย อย่างมีนัยสำคัญ ที่มากรมศิลปากร. (2556). […]